Nieuws 02 april 2026

Beleggers willen weten hoe AI de audit verandert

Beleggers willen weten hoe de inzet van AI accountantscontroles verandert en of dit leidt tot scherpere inzichten in risico's en de verslaggeving. Dat is één van de punten uit de jaarlijkse accountantsbrief van de VEB, verstuurd aan de zes oob-accountantsorganisaties.

Accountants zeggen AI steeds vaker te gebruiken bij de jaarrekeningcontrole, zo schrijft beleggersorganisatie VEB in een bericht over de jaarlijkse accountantsbrief. "Dat leidt volgens de eerste berichten tot minder handmatig werk en minder steekproeven en geeft meer ruimte voor betere risicoanalyse en diepere data-analyse", aldus de VEB. "Wat het concreet betekent voor hun werkzaamheden en de kwaliteit van de audit is nog niet helder."

Kleur geven over inzet AI

De beleggers roepen accountants op om in hun controleverklaring meer te vertellen over het gebruik van AI tijdens de controle. Ook tijdens hun publieke optredens in aandeelhoudersvergaderingen (ava) kunnen accountants "meer kleur geven" over hun werkwijze en bevindingen, meent de VEB.  

Volgens de beleggersorganisatie benadrukt het accountantsberoep vooral de voordelen van de inzet van AI: hogere controlekwaliteit, omdat routinematig werk wordt geautomatiseerd en er meer ruimte komt voor het analyseren van data, het beter begrijpen van IT-systemen en fraudedetectie. "De rol van accountants zal naar verwachting gaandeweg meer en meer verschuiven naar het beoordelen van datakwaliteit, systemen en AI-governance. De vraag is nu vooral hoe dat in de praktijk precies uitpakt en of die belofte kan worden waargemaakt", zo schrijft de VEB.  

Beleggers verwachten in het komende ava-seizoen meer concrete uitleg over de toepassing van AI bij de controles en of dat heeft geleid tot scherpere observaties over risico's in de jaarrekening of de interne beheersing.

Frauderisicoanalyse

De VEB vraagt in de brief aan de kantoren, net als in eerdere jaren, om diepgaand te controleren op frauderisico's. "Beleggers moeten kunnen vertrouwen op een kwalitatief hoogstaande controle door de accountant, die bij uitstek fungeert als veiligheidsklep voor gebruikers van de jaarrekening."

Fraude blijft uiterst actueel, meent de beleggersorganisatie, verwijzend naar recente berichtgeving over de voormalig controlerend accountant van vliegtuigbouwer Airbus. Die keurde de jaarrekening 2019 van Airbus goed, maar had volgens de tuchtrechter onvoldoende werkzaamheden uitgevoerd op het frauderisico rond omkoping en corruptie.
Ook de communicatie van accountants over frauderisico’s en hun bevindingen blijft nog te beperkt, meent de VEB. "In hun controleverklaring, waar ook een speciale plaats is gereserveerd voor het onderwerp fraude, domineren vooral standaardteksten zonder bedrijfsspecifieke inzichten."

Aandeelhouders worden niets wijzer van zulke boilerplate-teksten, stelt de beleggersorganisatie. "Als accountants relevant willen blijven voor beleggers en toegevoegde waarde willen bieden, zullen zij concreter moeten gaan rapporteren. Over AI, over frauderisico’s en over hun bevindingen.”  

VOR

Naast AI en frauderisicoanalyse vraagt de VEB in de jaarlijkse accountantsbrief ook aandacht voor de rol van accountants bij de Verklaring Omtrent Risicobeheersing (VOR), die bedrijven dit jaar voor het eerst moeten afgeven. Ook wijst de VEB op de aanjagende rol die accountants kunnen hebben om bedrijven te bewegen tot een betere naleving van de regels voor goed ondernemingsbestuur.

De brief van de VEB is gericht aan de zes Nederlandse oob-accountantsorganisaties (PwC, EY, KPMG, Deloitte, BDO en Forvis Mazars), maar ook twee Europese kantoren die Nederlandse beursfondsen controleren (Ambrosio Audit en GCP Auditors) hebben de brief gekregen, net als de betrokken beursfondsen en de NBA. 

• VEB Accountantsbrief 2026