Nieuws 06 mei 2026

CPB: belastingstelsel draagt bij aan groeiend verschil tussen arm en rijk

De economische verschillen tussen huishoudens nemen toe. Het belastingstelsel dempt deze ontwikkeling niet en draagt soms zelfs bij aan groeiende verschillen. Dat komt onder meer doordat verschillende vormen van inkomen en vermogen anders worden belast, belastingheffing soms langdurig kan worden uitgesteld en er veel ondoelmatige fiscale regelingen zijn.

Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) in een nieuwe publicatie. Aanpassingen van het belastingstelsel kunnen bijdragen aan het beperken van groeiende economische verschillen en economische verstoringen en zo de welvaart bevorderen.

Welke mate van ongelijkheid wenselijk of acceptabel is, is een politieke vraag, aldus het CPB. Dat geldt ook voor de mate waarin het belastingstelsel een herverdelende werking zou moeten hebben. Maar de meeste mensen zijn van mening dat herverdeling via de belastingen gewenst is, meent het planbureau.

Kansengelijkheid onder druk

De verschillen tussen huishoudens nemen op meerdere vlakken toe. Zo stijgt het aandeel van het totale inkomen dat naar de top-1 procent gaat. Tegelijk groeien de vermogensverschillen tussen specifieke groepen, zoals tussen huiseigenaren en huurders en tussen directeuren-grootaandeelhouders en andere werkenden.

Als die trend doorzet, kan dit de kansengelijkheid onder druk zetten, meent het CPB. Inkomen, vermogen en kansen worden dan steeds sterker bepaald door het gezin waarin iemand opgroeit. Dat belemmert het benutten van talent en schaadt de brede welvaart.

Ongelijke belastingdruk

Op papier zijn de belastingen in Nederland progressief, maar in de praktijk betalen de hoogste inkomens relatief minder belasting dan de groep daaronder. Zij hebben namelijk mogelijkheden hun belastingdruk op inkomen en vermogen te verlagen, met name door het onder te brengen in een bv. Hierdoor kan een deel van de box 2-belasting langdurig worden uitgesteld. Daarnaast kan vermogen in een bv door belastingregels soms meer opleveren dan wanneer het in box 3 zit.

In theorie kan de concentratie van vermogens aan de top worden afgeremd door middel van erf- en schenkbelasting, maar door ruime vrijstellingen gebeurt dit nu slechts in beperkte mate, aldus het planbureau. Ook zorgen fiscale regelingen, zoals hypotheekrenteaftrek en pensioenvoordelen, binnen de middenklasse voor verschillen in belastingdruk. Hierdoor kunnen bij een vergelijkbaar bruto inkomen toch grote verschillen in netto inkomen ontstaan.

Hervormingen

Hervormingen van het belastingstelsel kunnen helpen verdere groei van economische verschillen te beperken en economische verstoringen terug te dringen. Dat kan bijvoorbeeld door het schrappen van ondoelmatige fiscale regelingen en gelijktijdig verlagen van tarieven, het verkleinen van belastingverschillen tussen verschillende inkomens- en vermogensvormen en het beperken van uitstelmogelijkheden van belastingheffing.

• CPB: 'De hoogste bomen vangen minder wind: belastingdruk op inkomens en vermogens'