Nieuws Vandaag

Nederlands ondernemingsklimaat is volgens PwC ‘structureel verzwakt’

Het Nederlandse ondernemingsklimaat is sinds 2022 structureel verslechterd. Hoewel Nederland internationaal nog altijd tot de top behoort, groei de afstand van ons land tot de economische kopgroep van Noordwest-Europa.

Dat blijkt uit de derde Business Climate Heatmap van PwC, waarin 67 indicatoren over de periode 2013-2025 zijn geanalyseerd.

Volgens hoofdeconoom Barbara Baarsma wijzen drie opeenvolgende metingen erop dat de verslechtering van het Nederlandse ondernemingsklimaat “niet louter conjunctureel is”, maar dat sprake is van een “structurele verzwakking van het ondernemingsklimaat”.

Structurele knelpunten

De PwC-heatmap laat zien dat Nederland nog steeds beschikt over belangrijke sterke fundamenten, zoals een hoogopgeleide beroepsbevolking, goede internationale verbindingen, een hoogwaardige digitale infrastructuur en een sterk financieel stelsel.

Maar structurele problemen komen steeds nadrukkelijker naar voren. Een goede uitgangspositie is geen garantie voor de toekomst, waarschuwt Baarsma. “Als Nederland de structurele knelpunten niet oplost, worden onze traditionele sterke punten steeds minder waard.”

Overheid

De grootste verslechtering doet zich volgens PwC voor bij de kwaliteit en effectiviteit van overheidsinstituties. Indicatoren zoals de overheidskwaliteit, de rechtsstaat, regelgeving en ondernemingsbeleid laten sinds 2018 een vrijwel onafgebroken neergaande lijn zien.

PwC’s hoofdeconoom spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling: “Zeven opeenvolgende jaren van institutionele achteruitgang vormen een trend die niet kan worden toegeschreven aan één regering, één specifieke crisis of een tijdelijke verstoring.”

Er zijn volgens het onderzoek ook wel positieve ontwikkelingen, zoals de opbrengsten uit onderzoek en ontwikkeling (R&D) en het stijgen van de netto-inkomens. Maar zulke verbeteringen worden tenietgedaan door stijgende kosten, uitvoeringsproblemen bij de overheid, schaarste aan ruimte en een tekort aan groeikapitaal. “Er is een groeiende kloof zichtbaar tussen wat Nederland investeert en wat het daarvoor terugkrijgt”, meent Baarsma.

Nederland verliest terrein

In vergelijking met 26 andere landen staat Nederland in 2025 op de zevende plaats. Daarmee blijft ons land in de internationale top acht, maar de voorsprong op concurrenten slinkt. Landen als Zwitserland, Noorwegen, Luxemburg, Denemarken, Finland, Zweden en Ierland presteren relatief beter en hebben hun positie verder versterkt sinds 2022.

“Onze positie lijkt sterk, maar de trend is minder comfortabel. Nederland verliest terrein op de economische kopgroep van Noordwest-Europa”, aldus Baarsma. Ook ziet PwC opkomende concurrentie vanuit onder meer Portugal, Polen, Slovenië, Estland en Litouwen.

Oproep aan overheid en bedrijfsleven

PwC roept de overheid op zich vooral te richten op de uitvoering van bestaande oplossingen voor knelpunten rond wonen, stikstof, energie-infrastructuur, vergunningverlening en regeldruk. Volgens Baarsma vragen die niet zozeer om nieuwe plannen, “maar om keuzes en meer uitvoeringskracht”.

Bestuursvoorzitter Veronique Roos-Emonds van PwC benadrukt dat het investeren in productiviteit, innovatie en weerbaarheid ook voor bedrijven essentieel wordt. “Niet de omstandigheden, maar het vermogen om je aan te passen zal steeds vaker bepalen wie vooroploopt.”

“De bedrijven die succesvol blijven, zijn niet degenen die het meeste personeel aantrekken, maar degenen die het snelst productiever worden”, meent Barbara Baarsma. Ook moeten ondernemingen volgens haar meer aandacht besteden aan risicomanagement, cybersecurity en de spreiding van leveranciers en markten. “Weerbaarheid is niet langer een verzekering tegen uitzonderingen, maar een voorwaarde voor succes.”

PwC Business Climate Heatmap 2026