Henk Vlaming

Maakt een accountant in business het verschil voor een organisatie? Wel als het gaat om de gemeente Terneuzen. Daar ging eind juni RA François Lauret met pensioen, gemeentesecretaris sinds 2003. Zijn beroepsmatig oog voor transparantie was een factor van betekenis voor de financiële organisatie van Terneuzen, een gemeente die financieel gezond is.

Na als controlerend accountant bij VB Accountants en Deloitte te hebben gewerkt, stapte hij over naar de overheid. "Mijn achtergrond als accountant heeft volgens mij bijgedragen aan de manier waarop wij onze financiën organiseren", zegt Lauret desgevraagd. "Ik heb het altijd belangrijk gevonden dat de jaarrekening op tijd klaar was en er inhoudelijk goed uitzag. Goede en tijdige financiële transparantie is voor een overheidsorganisatie nog belangrijker dan voor een bedrijf."

Vijfde wethouder

In Terneuzen werd hij wel de vijfde wethouder genoemd. "Omdat er in het college van B&W geen financieel specialisten zaten. We hebben toen afgesproken dat ik de financiële portefeuille zou beheren. Er waren besloten vergaderingen met de raad die ik leidde. Daar praatte ik dan de raadsleden bij over de gemeentefinanciën. Nooit nam ik een politiek standpunt in, ik beperkte me tot de feiten, als een soort schatkistbewaarder." 

'Nooit nam ik een politiek standpunt in, ik beperkte me tot de feiten, als een soort schatkistbewaarder.'

Zijn expertise als accountant gebruikte Lauret niet alleen om intern helderheid te krijgen over de financiën, ook keek hij met een accountantsoog naar de financiële prestaties van externe dienstverleners. Zo ook met de controlerend accountant, waarmee hij het onlangs nog aan de stok kreeg over meerwerk. 

"Onze externe accountant besteedde bij de controle van de jaarrekening veel aandacht aan de grondexploitatie, hoewel die bij ons niet spannend is. Bij het aanleveren van de cijfers heb ik gevraagd of die goed waren, daar kreeg ik toen geen reactie op. Later kwamen er echter wel veel vragen over onze waardebepaling van de grondexploitatie. In het jaarrekeningrapport stond er zelfs een hele theoretische verhandeling over, waarvan ik de aanleiding niet begreep. Terwijl er over het sociaal domein geen woord werd gezegd, hoewel we daar juist de ondersteuning goed konden gebruiken. Dit noem ik niet-klantgericht handelen."

Niet betalen voor meerwerk

De rekening van 80.000 euro voor meerwerk weigerde Lauret te betalen. "Die stond in geen verhouding tot de aanbesteding van de controle voor 50.000 euro. Ik wilde heel graag weten waarom er zoveel uren besteed waren aan de grondexploitatie. Het accountantskantoor wilde echter niet in debat gaan over specifieke posten op de factuur, terwijl ik het daar wel over wilde hebben. Uiteindelijk zijn we overeengekomen dat wij de helft van het in rekening gebrachte meerwerk hoefden te betalen." 

'Ik wilde heel graag weten waarom er zoveel uren besteed waren aan de grondexploitatie.'

Volgens Lauret staat Terneuzen niet alleen met dit soort ervaringen. "Veel gemeenten hebben dezelfde soort ervaring met de controlerend accountant. Ik heb de indruk dat de externe accountant vooral bezig is met de basis onder de accountantsverklaring, zoals balanscontrole en juistheid van de cijfers. Misschien komt dit mede doordat de AFM er bovenop zit."

"Maar over doelmatigheid hoor je de accountant zelden, omdat die cijfermatig minder zwaar weegt bij een controle. Terwijl dat een onderwerp is waarmee winst is te behalen voor gemeenten. Ik houd het erop dat controlerend accountants te voorzichtig zijn. Ze laten zich te weinig zien en vermijden de discussie. Terwijl zij de deskundigheid hebben om van toegevoegde waarde te zijn voor overheden."

Sociaal domein

Ook complexe vraagstukken kreeg Lauret de baas, zoals die over het zorgdomein. Tal van gemeenten worstelen met tijdige aanlevering en betrouwbaarheid van financiële informatie vanuit zorginstellingen, waardoor jaarrekeningen niet tijdig worden goedgekeurd. Terneuzen vond wel een oplossing. 

"De omstandigheden in het sociaal domein waren inderdaad moeilijk", zegt Lauret. "Namens gemeenten in Zeeland kochten we de jeugdzorg in bij de GGD. Wekelijks ging ik daar in gesprek, om te zorgen dat de financiële informatie tijdig boven water kwam. Kun je je voorstellen dat er zorginstellingen waren die na anderhalf jaar nog moesten komen met een factuur van zeven tot acht miljoen euro? Vaak hadden zij andere prioriteiten, zoals IT-vraagstukken. Ze hadden met name moeite met het verwerken van alle declaraties."

'Heel bijzonder is dat nu ook weer niet, je kijkt naar je uitgaven en je inkomsten en maakt een inschatting van de risico's.'

In plaats van afwachten tot zorginstellingen zelf met financiële rapportages en jaarrekeningen kwamen, paste Terneuzen eigen controlemiddelen toe om inzicht te krijgen in de uitgaven en inkomsten in het sociaal domein. Zo stuurde de gemeente na afloop van het jaar háár productie-overzichten naar de zorginstellingen, met het verzoek ze voor akkoord te retourneren. 

Steekproef

Evenmin steunde Terneuzen op de controleverklaringen van zorgaanbieders, maar hield ze een steekproef onder cliënten van zorgaanbieders. De uitkomst van deze steekproef is voldoende geweest om de levering van zorgdiensten en de daarmee samenhangende uitgaven aannemelijk te maken. Uiteindelijk heeft deze aanpak geleid tot tijdige goedkeuring van de jaarrekening van Terneuzen. Ook schrijft de gemeente zwarte cijfers op het sociaal domein. 

"Heel bijzonder is dat nu ook weer niet", zo nuanceert Lauret. "Je kijkt naar je uitgaven en je inkomsten en maakt een inschatting van de risico's. Dat is volgens mij zoals het overal gaat als je iets organiseert en daar de verantwoording over opmaakt."