Henk Vlaming

Begin dit jaar startte Malika Bensellam-Bouhtala haar eigen controlepraktijk bij AccountantZijn, het kantoor dat ze enkele jaren geleden oprichtte. Dat terwijl ze in geen tien jaar meer een controlepraktijk van binnen had gezien. Begin 2012 had ze de deur van KPMG achter zich dichtgetrokken, het jaar waarin ze haar opleiding tot accountant afrondde. Een periode als mantelzorger hield haar weg uit de kantooromgeving. Als financieel professional ging ze aan de slag bij bedrijven en non-profits, zoals zorgautoriteit NZa, betaalbedrijf Translink en Bouwfonds Gebiedsontwikkeling. Vanaf 2018, na haar inschrijving als RA, was ze accountant in business.

Nu pakt ze haar werk als controlerend RA weer op. "Ik heb de stap gezet en de Wta-vergunning aangevraagd voor mijn kantoor", vertelt ze. "Omdat ondernemers een accountant nodig hebben. Overal waar geld gescheiden moet zijn van mensen, is de onafhankelijkheid van de accountant nodig. Alleen wij kunnen de zekerheid geven dat die scheiding volgens de regels is. Daarmee dienen wij de samenleving in de geest van Theodore Limperg; de aartsvader van de Nederlandse accountancy die de accountant heeft neergezet als vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer. De eed die ik uitsprak toen ik RA werd, heb ik afgelegd voor Limperg en de waarde van oprechtheid en vertrouwen waar hij voor staat."

'Overal waar geld gescheiden moet zijn van mensen, is de onafhankelijkheid van de accountant nodig.'

Rebels

Dat terwijl Malika als meisje allesbehalve accountant wilde worden. "Totaal niet, zo'n jarenlange academische opleiding, daar was ik veel te rebels voor. Vanwege mijn dwarse gedrag ben ik van de mavo gestuurd. Ik wilde patholoog-anatoom of forensisch rechercheur worden. Biologie vond ik een fantastisch vak, omdat je daar verbanden legt tussen de norm, de waarneming en de afwijking."

Ze schreef zich in voor de laborantenopleiding, maar het lot voerde haar naar de administratie-opleiding van een ROC. "Het gevolg van een soort risicoanalyse die ik maakte, de behoefte aan een veilige omgeving. Ik moest iets van financiën weten om onafhankelijk te zijn." Tot haar verbazing vond ze de opleiding niet alleen gemakkelijk, maar ook prettig. "Geweldig zelfs. Het ordenen op posten, het opmaken van een balans; het gaat over het leggen van verbanden. Dat is geen economie maar wiskunde en daar ben ik goed in."

Dus studeerde ze verder op de hogeschool en aansluitend de universiteit, nog zonder de ambitie om accountant te worden. "Accountancy was me te vaag, tot ik Marcel Pheijffer hoorde spreken, nu hoogleraar maar toen nog bij de Belastingdienst. Hij vertelde rustig en gedegen, ik raakte geboeid door de combinatie van het forensische en het leggen van verbanden. Hoe graag ik ook patholoog-anatoom had willen worden, ik ben nu accountant."

De koele afweging waarmee Malika destijds koos voor het financiële vak, heeft plaatsgemaakt voor de volle overtuiging van de waarde van de accountancy. Ze werd bestuurslid van de NBA en is docent bestuurlijke informatie en interne beheersing aan Nijenrode Universiteit. Podia vanwaar ze niet alleen de rol van de accountant uitdraagt, maar ook wat het vak vraagt van de persoon. "Iedereen kan accountant worden, maar niet iedereen kan accountant zijn", zegt ze.

Oordeelsvorming

Wat het vak veeleisend maakt zijn niet zozeer de technische aspecten, maar de oordeelvorming, stelt Malika. Die vraagt niet alleen deskundigheid, maar ook onafhankelijkheid, gebaseerd op de diepste overtuiging. Het volgen van cijfers, waarnemingen, regels en standaarden vindt ze niet genoeg. "Iedereen zoekt zekerheid bij regels en standaarden. Als mensen dat doen in gezamenlijkheid, is er een organisatie, een omgeving die creativiteit en professionele waarden normeert. Die geeft houvast, maar kan ook een masker worden waarachter eigen inzicht, waarden en oordelen verborgen blijven. Het is echter onmogelijk om voor elke situatie een standaard te creëren. Naast kennis en ervaring heeft de accountant daarom ook het zelfvertrouwen nodig, om met een rechte rug een eigen oordeel uit te spreken."

'Het is onmogelijk om voor elke situatie een standaard te creëren.'

Malika stelt dat ervaring met ondernemerschap hiervoor een vereiste is. "Je moet niet alleen de cijfers kennen, maar ook de economische omgeving van de organisatie die jij bedient." Voor haar kwam dat inzicht toen ze sectoradviseur financiën was bij KNMI, waar ze data verzamelde voor de begroting die werd ingediend bij het ministerie. "De directeur Weer was onze opdrachtgever binnen KNMI, maar hij was kritisch op wat wij leverden. Elke dag stond hij op om inzicht te geven in het weer van vandaag en morgen. Daar had hij hulp bij nodig, maar wij confronteerden hem met administratieve fouten en kostenoverschrijdingen, cijfers van weken geleden. Hij was bezig met strategie, wij met de financiële administratie. Toen ik hierover met hem in gesprek ging, besefte ik hoe nodig we elkaar hebben om de werkelijkheid eerlijk en oprecht te achterhalen."

Eigen waarneming

Dit inzicht leerde Malika het belang van de eigen waarneming. "Als accountants zijn we opgeleid als wetenschappers, maar onze academische kennis moeten we vertalen in de praktijk. Debiteuren en balansen kloppen altijd, maar ze vertellen alleen iets over het verleden. Om het pad naar de toekomst te zien, hebben we eigen waarneming nodig."

Dat is moeilijk voor controlerend accountants die overwegend vanuit een kantooromgeving opereren, beseft ze. "Het risico van een grote controlepraktijk is dat je te veel op afstand blijft van klanten en te weinig ziet wat zich bij hen afspeelt. Ik vergelijk het wel eens met een chirurg die elke dag in de operatiekamer staat en de ingrepen leidt, maar ze niet zelf uitvoert. Dat is een risico, want als je voor de tuchtrechter moet verschijnen, sta je daar in je eentje. Niet het accountantskantoor is verantwoordelijk, maar de titelhouder."

'Ik wil de mensen zien, bij de receptie, bij de koffieautomaat.'

Malika bezoekt de organisaties waarvoor ze controlewerk doet en niet alleen om te overleggen. "Ik wil de mensen zien, bij de receptie, bij de koffieautomaat. Tachtig procent van de communicatie is non-verbaal, daarom ga ik kijken en niet alleen lezen en luisteren. De waarheid ligt letterlijk op straat. Om die te zien moeten we als accountants uit onze betonnen torens komen, zodat we ons oordeel met gezag kunnen uitspreken. Dit helpt om de confrontatie aan te gaan wanneer onze bevindingen in twijfel worden getrokken. Die rechte rug voor de waarheid, daarmee dienen wij de samenleving."