Discussie Opinie Vandaag

Een accountant tekent niet af wat hij niet kan controleren. Waarom zou hij dat bij AI wel doen?

In juli schreef Accountant.nl dat accountants, net als advocaten, vrezen voor hogere kosten door AI. Die zorg is begrijpelijk. Maar veel belangrijker is of u kunt nagaan wat het oplevert, en bij wie die opbrengst terechtkomt.

Gerard Meijer

Deze zomer spraken wij met senior beslissers over waar AI in hun werk het meeste oplevert. Ruim twintig organisaties zijn benaderd. Tussen 5 juni en 10 juli voerden we achttien vertrouwelijke gesprekken, waarvan vijftien deelnemers hun processen concreet rangschikten. Zij kwamen uit zeven sectoren: accountancy en advies, advocatuur, notariaat, banken en verzekeraars, vermogensbeheer, corporate en tech en woningcorporaties.

De sector bleek er weinig toe te doen. Met wie we ook spraken, het grootste potentieel zat in dikke, risicovolle dossiers. Due diligence stond bovenaan; op nummer twee kwam klantonderzoek onder de Wwft, met UBO-vaststelling en de vraag of een dossier compleet is. En steeds weer hoorden we dat snelheid niet het probleem was. Wat beslissers misten, was de mogelijkheid om een antwoord na te lopen.

Controleerbaarheid is geen luxe, het is de tijdwinst

Accountants zal dat weinig verbazen. Hun beroep rust op een principe dat zij beter kennen dan wie ook: geen conclusie zonder onderbouwing die een ander kan volgen. Een controledossier waarin de onderbouwing ontbreekt, is geen dossier.

Een AI-antwoord zonder vindplaats hoort dus niet in een dossier. Het is een bewering zonder controle-informatie. Wie het toch wil gebruiken, moet zelf de stukken doorlopen om het te onderbouwen. En dan heeft de machine niets bespaard: het werk is alleen verschoven. De uren die AI belooft, krijgt u pas terug als elke bevinding meteen naar haar bron wijst.

Kijk waar de bespaarde uren terechtkomen

Waar te beginnen? Dat weet ieder kantoor zelf het best. Wel is er één vraag die naar onze mening, en dat is geen uitkomst van de gesprekken, vaak beslist of een investering rendeert: bij wie komt de bespaarde tijd terecht?

Wie op uurbasis werkt, geeft tijd die AI wegneemt op declarabel werk door als een lagere rekening voor de klant. Op werk dat het kantoor niet in rekening brengt en op opdrachten tegen een vaste prijs, levert tijdbesparing door AI direct kostenverlaging voor uw kantoor op. Welk werk bij u in die tweede categorie valt, weet u beter dan wij. Maar de angst voor hogere kosten verdwijnt grotendeels, zodra u die vraag per proces stelt.

Dan zult u zeggen: de grootste dossiers zitten toch in de wettelijke controle? Misschien, maar daar wegen het professionele oordeel en de toezichtdruk ook het zwaarst. Er is veel voor te zeggen om eerst ervaring op te doen waar de winst onmiskenbaar van uzelf is en een fout geen controleverklaring raakt. Daar leert u hoe het werkt en wat u wel en niet kunt vertrouwen, voordat het ertoe doet.

Reken daarbij niet op de techniek alleen. Ook dat kwam in de gesprekken steeds terug: met een beter hulpmiddel in een proces dat verder hetzelfde blijft, wint u weinig. Als niemand eigenaar is van de openstaande punten, blijft een signaal gewoon liggen, hoe snel het ook is gevonden. Verbetering van processen, gebruikmakend van de mogelijkheden van AI, kan veel extra winst opleveren.

Review AI zoals u een assistent reviewt

Elke accountant kent de dossierreview. Een assistent levert werk op en de reviewer loopt na of elke conclusie steunt op stukken die in het dossier zitten. Klopt dat niet, dan gaat het werk terug.

Pas precies die review toe op AI, voordat u ergens voor tekent. Laat een aanbieder werken op een afgerond dossier van uw eigen kantoor, waarvan u de uitkomst al kent. Loop daarna als reviewer elke bevinding na: wijst zij naar het stuk en de plek waar zij op steunt en zegt die passage ook echt wat de conclusie beweert? Een bevinding die u eerst zelf moet terugzoeken, zou u bij een assistent ook niet accepteren.

Let op wat zo'n review wel en niet laat zien. Een vindplaats maakt een bevinding na te lopen, het oordeel erover blijft van u. Daarmee verschuift uw rol van zoeken naar beoordelen en dat is waar uw uren het meest waard zijn.

De maatstaf is dus niet hoe indrukwekkend de demonstratie was, maar hoeveel reviewwerk er overblijft. Wat u daar niet terugziet, heeft u ook niet bespaard.