Nieuws 09 december 2009

'AFM moet spaarzaam zijn met schandpaal'

De Autoriteit Financiële Markten moet spaarzamer en strategischer gebruikmaken van naming en shaming. Door alle opgelegde sancties openbaar te maken draagt dit botte instrument weinig bij aan het toezicht. Bij het publiceren van sancties moet niet de overtreder maar het gedrag centraal staan.

Dat schrijft financieel criminologe Judith van Erp in haar boek Naming en shaming in het markttoezicht.

In 2004 sprak de toenmalige minister van Justitie Donner zich uit tegen het noemen en verdoemen van vermoedelijke winkeldieven door hun foto op posters in de etalage te hangen. Met de reputatie van bedrijven die de wet overtreden gaan de autoriteiten minder teerhartig om. 

Elke keer dat de AFM een sanctie oplegt wordt deze openbaar gemaakt, inclusief de naam van het bedrijf. In veel gevallen schaadt dat niet alleen de reputatie van het bedrijf, maar ook die van personen. Oud-Philips-ceo Cor Boonstra, die ooit werd beboet wegens misbruik van voorwetenschap, noemde het verlies van zijn reputatie eens "niet zo erg als het verliezen van een kind, maar het zit er niet ver vanaf". 

Van Erp heeft alle sanctiebesluiten en openbare waarschuwingen bestudeerd die de AFM van 2007 tot en met 2008 heeft uitgevaardigd. Zij sprak met dertig van de 107 ondernemingen die hierdoor werden getroffen. Ook enquêteerde zij compliance officers en intermediairs in de financiële dienstverlening om de impact van naming en shaming te peilen. 

De financiële consument heeft volgens Van Erp niets aan naming en shaming. Op ondernemingen heeft het publiceren alleen effect als de AFM daarbij duidelijk aangeeft aan welke norm men zich heeft te houden. Domweg alle sancties publiceren gaat ten koste van het normatieve effect. 

Volgens Van Erp is naming en shaming geen rationeel instrument. Het moet worden ingezet om emoties en percepties te beïnvloeden en te moraliseren. "Tegelijkertijd", schrijft de criminologe, "is het de kunst hierbij geen weerstand te creëren, noch bij de bestrafte onderneming, noch bij de sector als geheel". 

Een manier om dat te doen is bijvoorbeeld samen met de sanctie het verbeterplan te publiceren dat de onderneming heeft opgesteld. "Dat maakt de goede wil van de overtreder zichtbaar en bevordert tegelijkertijd dat anderen leren van het bestrafte gedrag."