Nieuws 03 februari 2010

'Beperking aansprakelijkheid toezichthouders zinloos'

"Invoering van immuniteit voor DNB en AFM is voor lopende gevallen om meerdere redenen zinloos." Dat vindt professor Cees van Dam, als hoogleraar verbonden aan de School of Law van King's College in Londen en aan de Universiteit van Utrecht.

"Eventuele nieuwe regels zullen op de discussie over de lopende zaken geen invloed hebben", zegt jurist Van Dam. "Beperking van de aansprakelijkheid, bijvoorbeeld alleen voor gevallen van grove schuld, kan geen terugwerkende kracht hebben. Het zou immers betekenen dat de regels tijdens de wedstrijd worden veranderd. Bovendien zou het in strijd zijn met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Benadeelden zouden worden beroofd van een vorderingsrecht dat ze tegenover de financiële toezichthouder hadden."

De discussie over toezichthoudersaansprakelijkheid is actueel door het werk van de commissies De Wit (Financieel Stelsel) en Scheltema (DSB).

Ook voor de toekomst zou een beperking van aansprakelijkheid volgens Van Dam weinig oplossen: "Ook nu nemen rechters zelden aansprakelijkheid van de toezichthouder aan. Het is de vraag wat je er mee opschiet als je de norm gaat verscherpen tot grove schuld van de toezichthouder. Je zou veel procedures nodig hebben om uit te vinden wat grove schuld precies betekent. Dat zie je ook in Engeland en België waar zo'n scherpere norm geldt, maar dat heeft de procedures tegen de toezichthouder niet gestopt." 

In 2006 schreef Van Dam op verzoek van het ministerie van Justitie het rapport 'Aansprakelijkheid van Toezichthouders', waarin hij de aansprakelijkheidsrisico's voor toezichthouder wegens inadequaat handhavingstoezicht analyseerde. Het rapport is voor het kabinet nog altijd maatgevend, getuige onder meer het feit dat minister van Financiën Wouter Bos van er in brieven aan de Tweede Kamer van juli en november 2009 aan refereerde.

Sprekend tijdens een seminar over aansprakelijkheid, georganiseerd door de Academie voor de Rechtspraktijk vorige week in Scheveningen, wees Van Dam verder op de talloze dillema's waar toezichthouders mee hebben geworsteld en waarover rechters zich straks een oordeel zullen moeten vormen.

Met betrekking tot de DSB-zaak noemt hij er twee:

"Denk eens aan de vraag welke schadeclaims van andere partijen er op DNB waren afgekomen als men daar veel eerder had ingegrepen."

En : "De verantwoordelijkheden van DNB en AFM botsten. Als de AFM eerder had kunnen afdwingen dat DSB met zijn woekerpolissen zou stoppen, dan zou dat de winstgevendheid van die bank verder ondergraven hebben. Maar de solvabiliteit - waar DNB over waakte - zou dan nog sneller zijn verzwakt."

Anderzijds zegt hij over die dilemma's: "Rechters zullen ook moeten beoordelen of een toezichthouder zichzelf niet in zo'n positie heeft gemanoeuvreerd door problemen te lang op hun beloop te laten."

Van Dam maakt overigens een scherp onderscheid tussen enerzijds opinies en beeldvorming bij het publiek en in de politiek, en anderzijds het verloop van een juridische procesgang bij een rechtbank en daarna eventueel Hof en Hoge Raad: "Als het strikt om de publieke kant van de zaak gaat denk ik persoonlijk dat Nout Wellink al lang had moeten aftreden. Hij heeft immers een symboolfunctie en zijn geloofwaardigheid is door de gebeurtenissen aangetast. Maar nogmaals: dat impliceert geenszins dat DNB daarmee ook juridisch aansprakelijk is voor het betalen van schadevergoeding aan benadeelden."