Nieuws 21 mei 2025

Hogere financiële stabiliteitsrisico’s door wereldwijde economische onzekerheid

De vooruitzichten voor de Nederlandse financiële stabiliteit zijn verslechterd, als gevolg van geopolitieke spanningen en grote economische (beleids)onzekerheid. Vooral de onzekerheid rondom handel, internationale samenwerking en overheidsbegrotingen is de afgelopen maanden sterk toegenomen.

Dat blijkt uit het Overzicht Financiële Stabiliteit van De Nederlandsche Bank (DNB) en het rapport Financiële Stabiliteit van de Autoriteit Financiële Markten, die beide op 20 mei zijn gepubliceerd. Volgens DNB-president Klaas Knot zijn er “wereldwijd terechte zorgen over de impact van aangekondigde invoerheffingen die de financiële stabiliteit kunnen raken”.

Tegen die achtergrond is Europese en internationale samenwerking eens te meer van cruciaal belang, meent Knot. "Gelukkig zien we dat Nederlandse financiële instellingen stevige buffers hebben om een onzekere toekomst het hoofd te bieden."

Toezicht

De AFM stelt dat verwachtingen rondom groei en inflatie zeer onzeker zijn geworden. Er zijn zorgen over een mogelijke recessie en kapitaalmarkten hebben te maken met hoge volatiliteit. Verdere risico's voor de financiële stabiliteit ziet de AFM op het gebied van cyberveiligheid, AI, liquiditeit en de huizenmarkt.

"Samen optrekken in het toezicht is niet vanzelfsprekend meer", stelt bestuursvoorzitter Laura van Geest van de AFM met verwijzing naar de VS, waar de positie van toezichthouder PCAOB onder vuur ligt van de regering-Trump. "Dit alles onderstreept het belang van Europese samenwerking en verdere ontwikkeling van de Europese kapitaalmarkten. Nu is het moment om de belofte van een echte interne EU-markt waar te maken."

Stresstest

Met behulp van een stresstest heeft DNB de gevolgen van een escalerende handelsoorlog voor Nederlandse grootbanken in kaart gebracht. Belangrijkste conclusie hieruit is dat banken een goede uitgangspositie hebben om de impact van een escalerende handelsoorlog te weerstaan.

In een scenario van Amerikaanse heffingen zoals die op 2 april zijn aangekondigd, blijft de gemiddelde daling van de kapitaalratio's van Nederlandse grootbanken beperkt. In een zwaarder scenario waarin de invoerheffingen verder toenemen, verslechtert de kapitaalpositie van Nederlandse banken verder maar blijft wel boven de gemiddelde vereisten.

Verzekeraars en pensioenfondsen

In de stresstest zijn verzekeraars en pensioenfondsen niet meegenomen, maar ook zij zijn gevoelig voor een escalerende handelsoorlog, stelt DNB. Daarbij vergroot de toegenomen concentratie in aandelenportefeuilles de kwetsbaarheid voor verdere correcties op financiële markten, met name voor pensioenfondsen. Niettemin kennen ook deze sectoren een goede uitgangspositie en voldoen zij vooralsnog ruim aan de minimale kapitaaleisen.

De huidige onzekerheid onderstreept het belang van kapitaalbuffers om de effecten van onverwachte schokken op te vangen. Daarnaast is het belangrijk dat financiële instellingen geopolitieke risico’s goed verankeren in hun financiële en operationele risicobeheer. Scenarioanalyses en stresstests zijn daarbij nuttige instrumenten.

Cyberdreiging

Geopolitieke spanningen leiden ook tot een verhoogde cyberdreiging voor de financiële sector, menen DNB en AFM.

Zo is een toename zichtbaar in het aandeel aanvallen op digitale dienstverleners en vitale infrastructuur die voor de financiële sector belangrijk zijn, zoals cybersecurity bedrijven en telecombedrijven. Daarnaast is de onzekerheid over de digitale afhankelijkheid van niet-Europese dienstverleners toegenomen. Dat onderstreept het belang van digitale weerbaarheid, waarbij financiële instellingen de digitale afhankelijkheden in hun processen goed in beeld moeten hebben en beheersen.

Om die weerbaarheid te versterken stelt de Digital Operational Resilience Act (DORA) scherpere eisen aan de beheersing van ICT- en cyberrisico’s bij uitbestedingen en introduceert een toezichtkader voor belangrijke ICT-dienstverleners. De AFM houdt sinds januari 2025 toezicht op de implementatie van DORA.

Betaalmarkt te afhankelijk

DNB maakt zich ook zorgen over de afhankelijkheid van niet-Europese bedrijven, bijvoorbeeld als het gaat om het betaalverkeer in Europa. "De achterkant van betaalpassen wordt volledig door twee Amerikaanse aanbieders verzorgd die meer dan 60 procent van de Europese betaalmarkt in handen hebben", aldus Klaas Knot in een toelichting aan de pers.

Volgens de DNB-president gaan we er te makkelijk vanuit dat dergelijke bedrijven een commercieel belang hebben om goede dienstverlening aan Europese klanten te leveren. "Maar je gaat je afvragen: is dat wel een gezonde afhankelijkheid? Of zouden we toch niet eens met een Europees alternatief daarvoor moeten komen?" Datzelfde geldt voor clouddiensten.

Nederlandse financiële instellingen zoals banken, maar ook het bedrijfsleven en de overheid zijn voor specifieke en belangrijke diensten grotendeels afhankelijk van Amerikaanse clouddienstaanbieders als Amazon, Google en Microsoft. De IT van DNB zelf wordt ook voor een belangrijk deel verzorgd door "niet-Europese aanbieders", aldus Knot.

Bron: DNB/AFM/ANP