Nieuws Vandaag

Winkels en DNB clashen over acceptatieplicht drie mille contant geld, politiek wil ervan af

De regering moet een Tweede Kamermotie over verplichte acceptatie van contant geld uitvoeren. Winkels willen meer uitzonderingen op de plicht, maar De Nederlandsche Bank (DNB) vindt dat veel te ver gaan. En de kritiek leidt tot krachtig politiek verzet.

Peter Olsthoorn

In september 2024 nam de Tweede Kamer een amendement aan van Jimmy Dijk (SP) en André Flach (SGP), om winkeliers te verplichten contante betalingen tot drieduizend euro per aankoop te blijven accepteren. Dat is bedoeld voor ‘kwetsbare groepen’ die niet digitaal vaardig zijn. Op die plicht ligt een kabinetsvoorstel ‘Besluit uitzonderingen acceptatie contant geld’, nu verdedigd door minister Heinen van Financiën en staatssecretaris Rutte van Justitie en Veiligheid. Het besluit moet in 2027 ingaan, maar ontmoet veel kritiek.

D66 en VVD tegen

De kritische geluiden van winkeliers en DNB hebben ook de nieuwe Tweede Kamer bereikt. Nathalie van Berkel (D66), Wendy van Eijk-Nagel (VVD) en Michiel Hoogeveen (JA21) dienden op 13 januari, een dag voor een Kamerdebat over cash geld, een amendement gericht tegen de acceptatieplicht in.

De wet voegt onnodige bureaucratie toe en kan inderdaad tot minder veiligheid leiden, menen zij. “Hoewel de instandhouding van contant geld als betaalmiddel belangrijk is, leidt een acceptatieplicht namelijk tot disproportionele regeldrukeffecten voor ondernemers. Ondernemers zijn veel tijd en geld kwijt aan het voldoen aan alle regelgeving in Nederland. Dat bevestigde voor ons dat we van die acceptatieplicht af moeten.”

Onaangenaam verrast

De indieners van de motie destijds, Flach (SGP) en Dijk (SP) toonden zich in het Kamerdebat van 14 januari jl. onaangenaam verrast door dit amendement. “Ongekend en buitengewoon onfatsoenlijk. De Kamer heeft recent in meerderheid besloten dat die plicht er komt. De eerste de beste mogelijkheid wordt door deze partijen aangegrepen om dit meerderheidsbesluit om zeep te helpen”, aldus Flach.

Ze kregen steun van Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA), die de Kamervoorzitter vroeg om het amendement buiten de orde te verklaren. Deze vond dat onjuist. De derde beoogde regeringspartij, CDA, liet bij monde van Inge van Dijk weten met het amendement te zullen instemmen.

In het debat vonden D66 en SGP elkaar in de conclusie dat de vrijheid voor de consument om ruimer contant te betalen tegenover de last voor en veiligheid van ondernemers staat. Voor D66, CDA, VVD en JA21 weegt dat laatste zwaarder. Er is al een acceptatieplicht voor chartaal geld, uitbereiding is lastig en onnodig. Op 27 januari aanstaande wordt gestemd over het amendement.

Winkeliers sputteren tegen

Retailorganisaties zijn niet blij. Zoals de Raad voor de Detailhandel (RND). “De gemiddelde hoogte van een kassabon in de retail ligt rond de 26 euro. Volgens DNB heeft een gemiddelde Nederlander niet meer dan 35 euro op zak. Een normering van vijf of zes keer zo’n bedrag is redelijk, maar nadrukkelijk niet drieduizend euro. Dat moet echt van tafel”, stelt RND-directeur Eus Peters.

De acceptatieplicht moet tot hooguit driehonderd euro gaan, volgens de winkeliers, niet drieduizend euro. Winkeliers zouden vrijwillig moeten kunnen beslissen of ze een hoger contant bedrag accepteren, vindt de RND.

Koninklijke Horeca Nederland vindt de nieuwe plicht even onnodig als onzinnig. Al 97 procent van de horeca accepteert vrijwillig contant geld, terwijl contante betalingen slechts 11 procent van de omzet binnen de horeca uitmaken. “De acceptatieplicht biedt weinig toegevoegde waarde voor consumenten, terwijl de lasten en risico's voor ondernemers significant zijn. Contante betalingen kosten ondernemers in de horeca gemiddeld €1,36 per transactie, zeven keer meer dan een pinbetaling”, stelt Udo Delfgou, directeur van KHN.

Meer uitzonderingen bepleit

De grootste uitzonderingen die de regering voorstelt in het besluit, komen voort uit zorgen voor veiligheid: geen plicht voor cash-acceptatie tussen 22.00 uur en 6.00 uur. En niet voor ondernemingen met minder dan vier werknemers, omdat die niet veel in beveiliging kunnen investeren.

De horeca wil dat het venster voor weigeringen wordt uitgebreid van 18:00 tot 09.00 uur vanwege risico op overvallen. Eigenlijk moeten alle verkopers van niet-elementaire goederen worden uitgezonderd, dus de gehele horeca.

Sportverenigingen willen uitgezonderd worden, omdat ze gezien het werken van veel vrijwilligers in hun kantines de omgang met (veel) contant geld lastig en risicovol vinden. Ook advocaten willen de cashplicht niet, gezien hun eigen richtlijnen rondom risico’s bij het afrekenen met criminelen. Die mogen nu louter met een stapeltje bankbiljetten betalen als ze geen bankrekening kunnen openen.

De Raad voor de Detailhandel wil bovendien een algehele uitzondering op de cashplicht voor betaling op een later tijdstip dan de aankoop. “Denk bijvoorbeeld aan leveringen van keukens, meubels en auto’s op een later tijdstip dan de bestelling. De consument mag vragen om 50 procent aan te betalen en de rest bij aflevering.”

De RNB wil ook uitzonderingen voor juweliers of telefoonwinkels. De laatste bepleiten dat apart. “Nog steeds is het risico op overvallen op telefoonwinkels zeer hoog. Ze hebben hun voorraad telefoons al tot een minimum teruggebracht en geen contact geld meer. Dat moet zo blijven”, zegt Mathieu Andriessen, directeur van NLconnect, de lobby van telecombedrijven zoals KPN, Vodafone(Ziggo) en Odido.

DNB wil juist ruimere wet

De Nederlandsche Bank vindt juist dat de voorgestelde uitzonderingen buiten proporties zijn. Winkels met minder dan vier personeelsleden uitzonderen, zou tachtig procent van de winkels betreffen. Bovendien is contant geld domweg een wettig betaalmiddel. Ook biedt de huidige wet al ruimte aan ondernemers om contante betalingen tijdelijk te weigeren vanwege de veiligheid.

Dat geldt eveneens voor de nachtelijke uren, dus uitzondering van de acceptatieplicht voor cash tussen 22.00 en 6.00 uur vindt DNB overbodig en ongewenst. Een derde deel van de dag is zo immers in het geding. DNB verwacht verwarring, als consumenten tevoren niet weten of ze wel of niet contant kunnen betalen.

Het toevoegen van uitzonderingen maakt dit alleen maar erger. Dat gaat ten koste van de circa 2,6 miljoen Nederlanders van 18 jaar en ouder die worstelen met digitale betalingen, stelt Inge van Dijk, DNB-directeur Betalen. Van alle Nederlanders vindt 92 procent het contant kunnen betalen een noodzakelijk alternatief.