Nieuws Vandaag

Bankfraude verschuift naar manipulatie van klanten

Cybercriminelen richten zich bij financiële fraude steeds meer op klanten in plaats van op banksystemen. Met onder meer generatieve AI, stemklonen en deepfakes bewegen zij rekeninghouders ertoe zelf betalingen goed te keuren.

Dat schrijft softwarebedrijf FICO in het rapport Bank van de Toekomst, dat ingaat op de ontwikkeling van financiële fraude in Nederland in de komende vijf jaar.

Door nieuwe fraudemethodes kan een betaling technisch correct verlopen en door de rekeninghouder zijn goedgekeurd, terwijl er toch sprake is van fraude. Banken staan daardoor voor de vraag wanneer zij moeten ingrijpen als een klant ervan overtuigd is dat een betaling legitiem is.

Voor transactie

Volgens cijfers van de Fraudehelpdesk die FICO in het rapport aanhaalt, werden in 2025 ongeveer honderdduizend fraudegevallen geregistreerd. Dat is 63 procent meer dan in 2024. De totale gerapporteerde schade bedroeg bijna 69 miljoen euro.

"Nederlandse banken hebben fors geïnvesteerd in fraudebestrijding en veel van die systemen doen precies waarvoor ze ontworpen zijn. Het probleem is dat oplichting niet langer op transactieniveau verkeerd gaat. Oplichting begint al eerder, waarbij oplichters klanten al vroeg in hun val lokken", zegt Sarah Cassidy, fraude-expert bij FICO.

In Nederland speelt de ontwikkeling volgens het bedrijf nadrukkelijk door het veelvuldige gebruik van digitaal bankieren en directe betalingen. Geld kan binnen enkele seconden worden overgemaakt. Daardoor hebben banken steeds minder tijd om fraude te herkennen en een betaling tegen te houden.

Tegelijkertijd gaan criminele netwerken professioneler te werk. Zij combineren het manipuleren van slachtoffers met de inzet van geldezels, gestolen persoonsgegevens en AI om op grotere schaal fraude te plegen.

"In Nederland hebben de meeste banken al genoeg signalen om te vermoeden dat er iets mis is. De uitdaging zit 'm niet meer in de detectie; het gaat nu om beslissen wanneer men in actie moet komen", zegt Richard Lagerweij, productmanager bij FICO.

Eerder ingrijpen

Het rapport beschrijft ook hoe deepfakes, AI en zogenoemde scamware-as-a-service fraude verder kunnen opschalen en welke maatregelen banken kunnen nemen. FICO adviseert banken eerder in te grijpen bij signalen van manipulatie, voordat geld wordt overgemaakt. Daarvoor moeten zij behalve transacties ook afwijkingen in het gebruikelijke gedrag van klanten beoordelen. Aanvullende controles moeten passen bij het risico. "We moeten afstappen van wachten op zekerheid en erkennen wanneer het risico op schade onaanvaardbaar is geworden en vroeg genoeg ingrijpen om de uitkomst te veranderen", zegt Lagerweij.

Ook samenwerking met telecombedrijven en sociale media kan volgens FICO helpen om oplichting eerder te herkennen. Door telecomsignalen te combineren met financiële risico-informatie kunnen banken zicht krijgen op de manipulatie die aan een betaling voorafgaat. Medewerkers van fraudeteams en callcenters moeten tijdig over die informatie beschikken en duidelijke procedures krijgen voor hun optreden. Doorlopende training moet hen helpen de juiste vragen te stellen en klanten gericht verder te helpen.

• FICO-whitepaper Bank van de Toekomst