Anton Dieleman

Eerder dit jaar is door de International Audit and Assurance Standards Board (IAASB) een herziene versie van International Standard on Auditing ('ISA') 570 ('Going concern') gepubliceerd. Deze is van toepassing voor boekjaren die aanvangen op of na 15 december 2026 en wordt naar verwachting in 2026 door de NBA 'vertaald' naar de Nederlandse Standaard 570 ('Continuïteit') in de Nadere Voorschriften en Controlestandaarden ('NV COS').

Eén van de belangrijkste nieuwe voorschriften in ISA 570 is een verplichte sectie 'Continuïteit' of 'Materiële onzekerheid over de continuïteit'.

Sectie in controleverklaring

De nieuwe ISA 570 verplicht het opnemen van een afzonderlijke sectie Continuïteit in de controleverklaring, als geen sprake is van materiële continuïteitsonzekerheid en van een sectie Materiële onzekerheid omtrent de continuïteit, als die situatie zich wel voordoet.

Geen materiële continuïteitsonzekerheid

In de sectie 'Continuïteit' in de controleverklaring worden de volgende onderwerpen benoemd:

• de conclusie dat toepassing van het continuïteitsprincipe voor het opmaken van de jaarrekening passend is;
• dat bij de controle geen feiten en omstandigheden zijn geconstateerd die leiden tot gerede twijfel over de continuïteit; en
• dat de conclusies van de accountant gebaseerd zijn op de uitgevoerde controlewerkzaamheden tot de datering van de controleverklaring en geen garantie inhouden dat de continuïteit van de entiteit is gewaarborgd.

Voor beursgenoteerde ondernemingen gelden aanvullend de volgende onderwerpen, als sprake is van een zogenoemde close call-situatie:

• een verwijzing naar de toelichting in de jaarrekening (of het bestuursverslag); en
• een toelichting op de evaluatie door de accountant van de inschatting van het management met betrekking tot de continuïteit.

Materiële continuïteitsonzekerheid

De sectie 'Materiële onzekerheid omtrent de continuïteit' omvat de volgende onderwerpen:

• een verwijzing naar de toelichting in de jaarrekening (of het bestuursverslag);
• de feiten en omstandigheden die een indicatie vormen voor de materiële onzekerheid, waardoor gerede twijfel ontstaat over de continuïteit;
• de conclusie van de accountant dat toepassing van het continuïteitsprincipe voor het opmaken van de jaarrekening passend is;
• dat de conclusies van de accountant gebaseerd zijn op de uitgevoerde controlewerkzaamheden tot de datering van de controleverklaring en geen garantie inhouden dat de continuïteit van de entiteit is gewaarborgd; en
• dat het oordeel van de accountant niet is aangepast als gevolg van de continuïteitsonzekerheid.

Voor beursgenoteerde ondernemingen geldt dat in de controleverklaring aanvullend een toelichting wordt opgenomen bij de evaluatie door de accountant van de inschatting van het management met betrekking tot de continuïteit.

Ongetwijfeld heeft de sinds 2022 in Nederland verplichte sectie Controle-aanpak Continuïteit de IAASB geïnspireerd bij deze nieuwe secties die in ISA 570 worden voorgeschreven. Mijn verwachting is dan ook dat de nieuwe ISA 570 een belangrijke rol zal spelen bij de evaluatie van die Nederlandse sectie Controle-aanpak Continuïteit, die dit jaar door de NBA wordt uitgevoerd.

Oordeelonthouding

Bijzonder in de herziene ISA 570 is een verbod om in een controleverklaring van oordeelonthouding de genoemde sectie Continuïteit of Materiële onzekerheid omtrent de continuïteit op te nemen. De gedachte van de IAASB is dat in dergelijke situaties de specifieke toelichting op de continuïteit of continuïteitsonzekerheid tot teveel zekerheid over dit onderwerp zou leiden. Dat zou niet passen bij de oordeelonthouding over de jaarrekening als geheel.

Een controleverklaring van oordeelonthouding in relatie tot continuïteit(sonzekerheid) doet zich in twee situaties voor:

• de 'reguliere' controleverklaring van oordeelonthouding, waarbij de accountant over één of meerdere posten niet voldoende en geschikte controle-informatie kan verkrijgen;
• de controleverklaring van oordeelonthouding die samenhangt met continuïteitsonzekerheid. Er is dan sprake van meerdere onzekerheden, waardoor (in uitzonderlijke situaties) een controleverklaring van oordeelonthouding passend is.

In beide situaties moet in de controleverklaring, in de sectie 'Onderbouwing van de oordeelonthouding' expliciet worden toegevoegd dat de accountant niet in staat is een conclusie te trekken over de continuïteit of continuïteitsonzekerheid.

Bezwaar

Het verbod van ISA 570 in de tweede situatie is begrijpelijk: de oordeelonthouding wordt veroorzaakt door continuïteit(sonzekerheid) en in de controleverklaring wordt dit (in de sectie Onderbouwing van de oordeelonthouding) specifiek benoemd.

Het verbod in de eerstgenoemde situatie roept bij mij de nodige vraagtekens op, om twee redenen:

Allereerst is de accountant – ook bij een oordeelonthouding – veelal in staat om voldoende en geschikte controle-informatie over de continuïteit(sonzekerheid) te verkrijgen. Gelet op het belang van continuïteit – als relevant basisprincipe voor het opmaken van een jaarrekening – verdient dit onderwerp dan ook een expliciete plaats in de controleverklaring; ook bij een controleverklaring van oordeelonthouding.

Ten tweede: als de accountant voldoende en geschikte controle-informatie kan verkrijgen over de continuïteit of continuïteitsonzekerheid, is een zinsnede in de controleverklaring die daarmee strijdig is vaktechnisch zelfs onjuist.

Advies

Uiteraard is internationale uniformiteit in controlestandaarden een belangrijk na te streven uitgangspunt voor de NBA. De nieuwe ISA 570 biedt daarvoor belangrijke aanknopingspunten – ook juist in het licht van de sinds 2022 in Nederland verplichte sectie Controle-aanpak Continuïteit (en de evaluatie hiervan door de NBA in 2025).

Met betrekking tot het onderwerp continuïteit(sonzekerheid) en de controleverklaring van oordeelonthouding, zie ik aan de andere kant toch ook redenen om gemotiveerd van de nieuwe ISA 570 af te wijken en de (nieuwe) secties over continuïteit(sonzekerheid) ook in die situatie in de controleverklaring op te nemen.