Ronald Bruins

Wat in de Verenigde Staten al decennialang vanzelfsprekend is - één markt, één vestigingsstructuur - moet in Europa eindelijk werkelijkheid worden. Volgens Casper de Vries, emeritushoogleraar Monetaire Economie aan Erasmus School of Economics en lid Wetenschappelijke Raad Regeringsbeleid (WRR), is dat noodzaak. "De Europese markt is te gefragmenteerd om te kunnen concurreren met andere grote economische blokken." Hij noemt het "acceptatie van een kostbare situatie" dat bedrijven nu per land apart moeten opereren. "Amerikaanse bedrijven hoeven maar één keer een product te ontwerpen en te registreren en kunnen dan alle staten door. In Europa moet je dat per land doen en dat kost schaal. Zonder schaal kunnen we simpelweg niet concurreren met de VS of China."

Casper de Vries

Zand in de machine 

Dat gebrek aan schaalbaarheid is als zand in de machine van de Europese economie. "Je ziet het zelfs bij heel simpele producten: landen leggen bovenop EU‑regels nog extra labels of eisen. Dat heet gold plating. Dat maakt dat producenten voor elk land aparte processen moeten inrichten. Die fragmentatie heeft grote economische gevolgen."

De Vries verwijst naar berekeningen van het Internationaal Monetair Fonds waarin wordt gesteld dat de 'impliciete tarieven' binnen de EU (kosten die ontstaan door verschillen in regelgeving) oplopen tot 40 à 50 procent. 'Dat is hoger dan de tarieven waarover we zo boos werden bij Trump. Maar binnen Europa accepteren we het al jaren, omdat iedereen vasthoudt aan nationale regeltjes."

Europese rechtsorde

De komst van een 28ste regime moet daarin verandering brengen. Europarlementariër René Repasi, die in het Europees Parlement de leiding heeft over het dossier en als hoogleraar verbonden is aan de Rechtenfaculteit van de Erasmus Universiteit Rotterdam, omschrijft het als "een Europese rechtsorde naast de nationale rechtsordes". Bedrijven zouden vrijwillig deze vorm kunnen nemen, waarna het Europese statuut volledig voor hen geldt in plaats van de nationale variant. Volgens Repasi is dat essentieel om eindelijk een echte interne markt te krijgen. "We praten al decennia over de interne markt, maar we hebben nog steeds barrières tussen lidstaten. Niet in de vorm van tarieven, maar in regelgeving, rechtsvormen en handhaving. Het 28ste regime is een manier om die barrières te overwinnen."

René Repasi

Arbeid en faillissementen 

Maar het 28ste regime raakt direct aan gevoelige terreinen als arbeidsrecht en faillissementsrecht. Repasi ziet dat ook. Hij werkte eerder aan EU‑initiatieven over insolventierecht en weet hoe moeilijk lidstaten hiermee omgaan. "Zodra je aan insolventierecht komt, wordt het politiek explosief. De verschillen zijn enorm en als je dat volledig wilt harmoniseren, komen de regeringsleiders van de 27 EU-lidstaten, de Europese Raad, nooit tot overeenstemming." Toch ziet hij voor het 28ste regime ruimte voor één uniforme behandeling van investeringen in ondernemingen met een Europese rechtsvorm. "Je kunt niet elk nationaal insolventiesysteem harmoniseren, maar je kunt wél regelen dat investeringen in een onderneming die valt onder het 28ste regime gebruikmaken van een uniform schuldinstrument dat onder het statuut valt. Dan worden ze volgens dezelfde regels in de EU behandeld."

Europese faillissementskamer 

De Vries gaat een stap verder en pleit voor een Europese faillissementskamer, bijvoorbeeld ondergebracht bij het Hof in Luxemburg. Dat zou zorgen voor duidelijkheid en voorspelbaarheid, vooral voor buitenlandse investeerders. "Nu is het voor investeerders vaak totaal onduidelijk wat er gebeurt als een bedrijf in Europa omvalt. Met een pan‑Europees faillissementsregime weet iedereen waar hij aan toe is."

'We praten al decennia over de interne markt, maar we hebben nog steeds barrières tussen lidstaten.'

De discussies over het 28ste regime gaan verder dan het faillissementsrecht. Vakbonden, waaronder de FNV, reageren kritisch. Zij vrezen dat Europese regulering uiteindelijk zal leiden tot een uitholling van arbeidsrechten. De Vries vindt dat niet terecht. "Vakbonden hebben vaak een automatische reflexreactie. Het hoeft helemaal niet slechter te worden voor werknemers. Je krijgt misschien een gemiddelde van EU-arbeidsrechten, maar zonder schaalvergroting groeit de economie niet en dan zijn werknemers nog slechter af." Volgens hem moeten vakbonden juist actief meedenken: "Als de vakbonden slim zijn, denken ze mee om een goed Europees arbeidsregime neer te zetten, in plaats van het af te wachten."

Coalition of the willing

De Vries raadt de EU aan een soort coalition of the willing te vormen van landen die mee willen doen aan het 28ste regime. "Anders zou het er wel eens nooit kunnen komen." Repasi, collega van De Vries bij de Erasmus Universiteit, vindt dat juist riskant. "Als Duitsland niet meedoet vanwege zorgen over het stelsel van wettelijke medezeggenschap daar, en Frankrijk volgt daarna, blijft er alleen een groepje kleinere landen over. Dan bereik je juist niet wat het 28ste regime moet oplossen: fragmentatie. Voor mij kan het regime alleen slagen als het EU‑breed wordt ingevoerd."

'Voor mij kan het regime alleen slagen als het EU‑breed wordt ingevoerd.'

Ondertussen werkt de Europese Commissie toe naar een officieel wetsvoorstel. Dat wordt volgens Repasi op 18 maart verwacht. "Het staat op de gezamenlijke top tien prioriteitenlijst van de commissie, de Raad en het Parlement. Dat is uitzonderlijk. Dat betekent dat iedereen het belangrijk vindt en dat we politieke druk hebben om het dit jaar nog af te ronden. Maar het gaat spannend worden zodra we bij de details komen. Iedereen is enthousiast over de grote lijnen, maar zodra het over arbeidsrecht, fiscale regels of governance gaat, wordt het ingewikkelder."

Binnen 48 uur

Welke implicaties heeft de nieuwe Europese rechtsvorm voor accountants? Accountants kunnen de nieuwe rechtsvorm, met alle mitsen en maren erbij, adviseren aan bedrijven die de grens over willen. Repasi benadrukt dat accountants een cruciale rol spelen als hun cliënten willen opschalen. "Startups en scale‑ups zijn de belangrijkste doelgroep. Voor hen is snelheid essentieel. Als een bedrijf wil doorgroeien naar een ander ecosysteem, van Delft naar Milaan bijvoorbeeld, moet dat binnen 48 uur geregeld kunnen zijn. De accountant moet straks kunnen adviseren of de S.EU voor een cliënt de juiste stap is."

'Hoe snel accountants met dit regime te maken krijgen, hangt af van politieke wil en onderhandelingssnelheid.'

De Vries ziet meerdere mogelijkheden. "Accountantskantoren kunnen zich onder het 28ste regime ook vestigen en mogen dan in meerdere landen controleren. Mits de EU bereid is voor het 28ste regime een protocol met beroepseisen voor een controlemandaat te verstrekken. Daarnaast kunnen accountants in business voor hun organisaties makkelijker een Europees groeipad neerzetten."

Fiscale harmonisering

Ook de fiscale dimensie is belangrijk. Repasi is duidelijk: fiscale harmonisering tussen landen zit er niet in. "We hebben daar geen Europese bevoegdheid voor. Maar als de belastingheffing niet goed wordt geregeld, kan het 28ste regime een doodgeboren kind worden. Waarschijnlijk blijft de lijn dat belasting wordt geheven in het land waar de economische activiteiten plaatsvinden. Dat vereist wel een scherp onderscheid tussen statutaire vestiging en daadwerkelijke activiteiten." De Vries: "Voor accountants betekent dit dat grensoverschrijdende winstallocatie en transfer pricing belangrijker worden."

Best case-scenario

Hoe snel accountants met dit regime te maken krijgen, hangt af van politieke wil en onderhandelingssnelheid. Repasi schetst het meest optimistisch scenario: als de Europese instellingen voortmaken, zou het regime eind 2026 kunnen worden afgerond en in 2027 in werking kunnen treden. "Dat is het best case-scenario. Als de politieke wil er is, kan het snel. Als die ontbreekt, kan het ook nog tien jaar duren." De Vries hoopt dat de urgentie van het moment helpt. "De geopolitieke omstandigheden zijn gunstig. Europa beseft dat we niet achter kunnen blijven en dat het zijn eigen boontjes moet doppen. Dit is een kans en kansen moet je niet laten liggen."

De Vries tot slot: "De EU is nog niet af. Dit regime is een stap om de interne markt eindelijk te laten werken zoals die bedoeld is." Repasi voegt daaraan toe: "We hebben decennialang geprobeerd de interne markt te verbeteren binnen de nationale structuren. Dat werkt niet meer. Het is tijd voor een alternatief."