Ondernemers helpen betekent voor een accountant niet altijd gaan rekenen, maar soms het aangaan van een lastig gesprek, aldus Marjan Heemskerk.

Discussie Column Vandaag

De stille kant van schulden; een accountantsmissie waar we te weinig over praten

Ongeveer één op de tien ondernemers kampt met serieuze schulden. Dat zijn geen anonieme cijfers uit een rapport, dat zijn klanten. Onze klanten. Ondernemers die we al jaren begeleiden, waarvan we de administratie kennen, de cashflow volgen en de jaarrekeningen opstellen. En toch blijft één onderwerp opvallend vaak onbesproken: wat die schulden mentaal met iemand doen.

Voor accountants is schuldenproblematiek geen verrassing. We zien het aankomen. In uitgestelde betalingen, in aangeleverde documentatie die steeds nét iets later is, in betalingsregelingen die telkens worden verlengd. In investeringen die structureel worden uitgesteld en in ondernemers die 'even geen tijd hebben' voor een gesprek. Dit zijn geen losse signalen, dit zijn patronen. En vrijwel iedere accountant herkent ze direct.

Schaamte en stress bij ondernemers

Wat opvallend is: hoe minder er over wordt gesproken, hoe normaler het lijkt te worden. Schulden schuiven langzaam op van 'tijdelijk probleem' naar 'vaste situatie'. Niet omdat ondernemers dat zo willen, maar omdat schaamte en stress verlammend werken. En precies daar wringt het.

Schulden zijn zelden alleen een financieel probleem. Ze raken aan trots, aan identiteit, aan het idee van ondernemerschap. Veel ondernemers voelen schulden als persoonlijk falen. Ze werken keihard in en aan hun onderneming, hoe kan dit dan niet goed gaan? Zeker na corona, waar steun hielp om te overleven, maar de afrekening pas jaren later kwam. Ze houden zich groot, blijven doorgaan en hopen dat het vanzelf beter wordt. Ondertussen nemen de spanningen toe, vaak onzichtbaar voor de buitenwereld.

De rol van accountants

Accountants staan in een unieke positie. Wij zien zowel de cijfers als de context. Toch blijft het gesprek over de menselijke impact van schulden vaak uit. Niet uit onwil, maar uit ongemak. Want wat zeg je tegen een ondernemer die vastzit? Hoe benoem je zorgen zonder te belerend te worden? En wat als je de oplossing zelf ook nog niet helder hebt?

De opleiding van accountants is gericht op analyseren, structureren en oplossen. Dat werkt uitstekend bij technische vraagstukken, maar schulden laten zich niet altijd meteen oplossen. Soms is er geen snelle uitweg, alleen een realistisch gesprek. En juist dat gesprek wordt vaak vooruitgeschoven, omdat het voelt als een grijs gebied tussen cijfers en emotie.

Ga juist het gesprek aan

Toch is het vermijden van dat gesprek juist niet slim. Wanneer schulden onbesproken blijven, voelen ondernemers zich alleen. Ze stellen minder vragen, worden voorzichtiger met informatie en trekken zich terug. De samenwerking verandert, vaak ongemerkt. En waar openheid verdwijnt, neemt het risico toe. Niet alleen financieel, maar ook relationeel.

Het interessante is dat accountants dit bij klanten feilloos herkennen, maar bij zichzelf nauwelijks benoemen. We signaleren risico's, maken scenario's en waarschuwen tijdig zolang het binnen het financiële domein blijft. Maar zodra het gesprek schuift naar stress, schaamte of mentale belasting, wordt het stil. Terwijl juist dát de momenten zijn waarop onze rol verder gaat dan compliance.

Onderneem tijdig actie

Dat betekent niet dat accountants de rol van coach, therapeut of hulpverlener moeten overnemen. Het betekent wél dat we durven benoemen wat we zien. Dat we niet wachten tot de cijfers volledig ontsporen voordat we het gesprek aangaan. Soms is een simpele constatering al voldoende: "Ik zie dat dit al een tijd speelt. Hoe gaat het daar eigenlijk mee?" 

Het normaliseren van schulden is daarbij essentieel. Zeker in deze tijd. Veel ondernemers zijn niet in de problemen gekomen door slechte beslissingen, maar door omstandigheden waar ze weinig invloed op hadden. Dat erkennen haalt de scherpste rand van schaamte weg en opent de deur naar realistische keuzes. Keuzes die niet altijd leuk zijn, maar wel nodig.

Het effect van een luisterend oor

Accountants onderschatten vaak hoeveel rust het geeft als iemand het probleem eindelijk hardop mag uitspreken. Niet om meteen een oplossing te krijgen, maar om het niet langer alleen te dragen. Dat gesprek kost geen extra software, geen ingewikkelde modellen en geen nieuwe regelgeving. Het vraagt vooral aandacht en timing.

De moraal is dan ook simpel, maar niet gemakkelijk: wie schulden uitsluitend als cijfermatig risico benadert, mist een essentieel deel van het probleem. En daarmee ook een deel van de oplossing. De toegevoegde waarde van accountants zit niet alleen in het herkennen van financiële knelpunten, maar in het durven openen van het gesprek vóórdat die knelpunten onomkeerbaar worden.

Misschien is dat wel een van de belangrijkste opdrachten voor de komende jaren. Niet méér regels, niet méér rapportages, maar meer echte gesprekken. Want schulden verdwijnen niet door ze te negeren. En ondernemers helpen begint soms niet met rekenen, maar met luisteren.