Relevantie krijg je als accountant door je te laten horen op het moment dat het er nog toe doet, aldus Hakan Koçak. Niet alleen individueel, maar ook als beroepsgroep.

Discussie Column Vandaag

De managementletter aan Nederland

De managementletter is misschien wel het meest onderschatte stuk dat we maken. Er staat in wat we zagen, wat ons zorgen baart en wat beter moet. Het is eerlijk en soms ongemakkelijk. Hij is ook vertrouwelijk: hij gaat naar één bestuur en één raad van commissarissen en daar blijft hij.

Voor die ene klant is dat precies goed. Stel nu dat je als sectorspecialist dertig zorginstellingen controleert en bij twintig daarvan dezelfde kwetsbaarheid ziet. Dan schrijf je twintig keer ongeveer dezelfde alinea, in twintig brieven die niemand anders leest. Alleen jij ziet het patroon. De politiek, de toezichthouder en het publiek horen het pas als het misgaat. En dan krijgen we altijd dezelfde vraag: Waar was de accountant?

Daar zit volgens mij de kern. Ons probleem is niet dat we te weinig zien. We zien juist veel, omdat we bij heel veel organisaties binnenkijken. Maar wat we zien, zeggen we per klant. Als beroepsgroep zeggen we het bijna nooit.

Het beroep heeft hier wel over nagedacht. De NBA brengt sinds 2010 publieke managementletters uit, met signalen en aanbevelingen over een sector of een thema. Een van de eerste ging over de zorg en waarschuwde voor een "tikkende tijdbom" van afboekingen op vastgoed. De uitgave over commercieel vastgoed uit 2011 had een titel die ik nog steeds prachtig vind: Zeg waar het op staat. Ik vind het een van de beste dingen die ons vak heeft bedacht. Tegelijk vraag ik me af hoeveel bestuurders, Kamerleden of journalisten er één kunnen noemen. Het instrument is er al. Wat ontbreekt, zijn tempo, volume en durf.

Kijk naar wat er nu speelt. Marcel Pheijffer schreef recent dat de verslaggeving van de grote AI-bedrijven alarmbellen moet laten rinkelen. Hij wijst op circulaire deals tussen chipmakers en modelbouwers en op belangen die niet in de toelichting op verbonden partijen staan. Dat is precies het soort signaal dat ik bedoel. Alleen is het nu één hoogleraar met een column. Waar is de stem van de beroepsgroep op allerlei andere thema’s?

Het voorbeeld laat nog iets zien. Het risico zit niet in één organisatie, maar in de verbindingen tussen organisaties. En dat wordt steeds vaker het geval. Organisaties draaien op cloudplatforms, datadiensten en uitbestede processen. Als ergens in die keten één schakel wegvalt, merken veel organisaties dat tegelijk. Elke accountant ziet echter alleen zijn eigen schakel. In februari brachten de NBA-Signaleringsraad, NOREA en IIA Nederland daarom samen een publieke managementletter uit over de kwetsbare keten. Dat is precies de goede beweging: ketenrisico's worden pas zichtbaar als accountants, IT-auditors en internal auditors hun waarnemingen samenbrengen. Daarna moeten ze ook uitgesproken worden.

Het tegenargument ken ik en ik neem het serieus. Geheimhouding is de basis van ons vak. Een accountant die te snel naar de microfoon loopt, kan klanten beschadigen, zijn onafhankelijkheid op het spel zetten of een vermoeden als feit brengen. We zijn geen journalisten en geen activisten. Maar geheimhouding gaat over de klant, niet over het patroon. Een signaal over een sector, een keten of een mechanisme dat bij veel organisaties terugkomt, breekt geen vertrouwen als het zorgvuldig is opgebouwd en niet naar één klant te herleiden is.

Hoe zou dat eruitzien? Om te beginnen met signalen in het tempo van de ontwikkelingen. Een korte, scherpe publieke notitie op het moment dat het speelt, is soms meer waard dan een zorgvuldig rapport dat een half jaar later verschijnt. Dat vraagt iets van kantoren. Ze moeten mensen opleiden om zaken uit te leggen, ook aan een talkshowtafel. En partners moeten een publiek optreden zien als onderdeel van het vak.

Die gewoonte moeten we nu opbouwen, want de tijd dringt. Technologie, geopolitiek, klimaat en economie zorgen voor een stapeling van risico's die organisaties en mensen gaan raken. Ergens in die stapeling ligt het volgende boekhoudschandaal al te wachten. Als het komt, kijkt Nederland weer naar ons. Hebben we dan alleen in vertrouwelijke brieven gewaarschuwd, dan zijn we opnieuw het haasje. Als we vooraf publiek hebben gezegd wat we zagen, staan we er anders hopelijk anders voor.

Relevantie krijg je niet doordat je controleverklaringen tekent. Die krijg je door zichtbaar te maken wat je ziet, op het moment dat het er nog toe doet. Het wordt tijd dat we de managementletter vaker ook aan Nederland schrijven. Accountants, waar blijven we?