De enorme risico's die zichtbaar zijn in de financiële verslaggeving van techgiganten, maakt dat er werk aan de winkel is voor accountants, aldus Marcel Pheijffer.

Discussie Column Vandaag

Financiële verslaggeving AI-sector moet alarmbellen bij accountants laten rinkelen

In mijn laatste column in het FD stip ik aan dat de opkomst van AI gepaard lijkt te gaan met vormen van creatief boekhouden. Dit naar aanleiding van een artikelenreeks van Jonathan Weil, journalist van The Wall Street Journal, waarmee hij een prestigieuze prijs won: de Loeb Award 2026 voor uitmuntende financiële journalistiek. In deze column ga ik, wat dieper dan in het FD het geval is, op de thematiek in.

De aandacht - van journalisten én accountants - voor de financiële verslaggeving van de techgiganten is wat mij betreft zonder meer terecht. De investeringen die zij plegen op AI-gebied - in datacenters, chips, cloud-capaciteit, hard- en software - zijn astronomisch en het einde is nog niet in zicht. De hoeveelheid geld die zij ophalen via de kapitaalmarkten, maar ook bij elkaar, is al even astronomisch. Net als de waardering en de verliezen die sommigen ten aanzien van AI-activiteiten rapporteren.

Voorbeelden van recente berichtgeving

• OpenAI (de maker van ChatGPT) streefde in september 2026 naar een waardering van $ 1.400 miljard, een maand later was dat nog 'slechts' $ 1.250 miljard.
• Anthropic (de maker van Claude) gaat naar de beurs en de waarderingen lopen uiteen van $ 1.500 tot $ 2.000 miljard.
• Voorts wat getallen over Anthropic, dat in 2024 nog maar $ 386 miljoen aan omzet behaalde en in het tweede kwartaal van 2026 al $ 11,6 miljard. Het nettoverlies over het eerste half jaar 2026 bedroeg echter bijna $ 81 miljard. Daarnaast is van belang dat het bedrijf voor honderden miljarden dollars verplichtingen is aangegaan met bijvoorbeeld Google en Amazon.
• Het FD bericht het volgende: "Kort nadat het prospectus van Anthropic openbaar werd, kondigde Meta - het bedrijf achter Facebook en Instagram - een aandelenemissie van $95 mrd aan en SpaceX een AI-chiplease van $ 40 mrd. Analisten van de Amerikaanse bank JPMorgan schatten dat alleen Amazon, Alphabet, Meta, Oracle en Microsoft dit jaar al voor $ 900 mrd aan kapitaaluitgaven doen voor de ontwikkeling van AI en datacenters."

Kritische collega's

Op deze site schreef Joris Joppe een artikel over de financiële verslaggeving van Nvidia, over het verslaggevingsvraagstuk inzake AI in het algemeen en wees hij op de “redelijk incestueuze verhoudingen” tussen techbedrijven.

Nart Wielaard toonde zich in een artikel op deze website eveneens kritisch en stelde de vraag: "Levert AI straks wel echt waarde op die de investeringen van vele honderden miljarden dollars rechtvaardigt." Hij verwees voorts naar de internetzeepbel van 2000 en de rommelhypotheken die in 2008 een financiële crisis veroorzaakten.

Tot slot verwijs ik naar het verslag op deze website van de Rode Loper-bijeenkomst, waaruit blijkt dat hoogleraar Jan Bouwens wees op de gevaren van off balance sheet accounting en de innovatieve financieringsconstructie waarmee de techreuzen de snelle groei van hun AI-infrastructuur proberen te versnellen.

Circulariteit

Ik ben geen verslaggevingsexpert, maar meen signalen en risico's van creatief boekhouden wel te kunnen herkennen. Bijvoorbeeld de ontwikkeling, het gebruik en het benadrukken van nieuwe verslaggevingsparameters. Zo wees Jonathan Weil op het gebruik door Oracle van de parameter RPO: remaining performance obligations. Het gaat dan om gecontracteerde verkopen die nog niet als omzet zijn geboekt. De RPO-waarde bij Oracle bedraagt een paar honderd miljard dollar en omvat onder meer een contract met OpenAI voor de levering door Oracle van rekenkracht via nieuw te bouwen datacenters, die vol worden gestopt met AI-chips van Nvidia. Het doet mij een beetje denken aan de verslaggevingsfraude inzake de 'onbewezen oliereserves' van Shell aan het begin van deze eeuw.

Journalist Weil wees ook op de banden tussen OpenAI en Microsoft, dat een belang heeft in OpenAI. Microsoft rapporteerde dat belang als een deelneming die volgens de equity methode wordt gewaardeerd, wat impliceert dat het gaat om een zogeheten verbonden partij. Het belang in OpenAI wordt echter niet vermeld in de toelichting op verbonden partijen.

Weil wees ook op de deals tussen Nvidia en OpenAI. Enerzijds zou Nvidia $ 100 miljard in OpenAI willen investeren, anderzijds zou OpenAI miljoenen van door Nvidia geproduceerde chips willen kopen. Op dergelijke overeenkomsten is het woord ‘circulariteit’ van toepassing: voor wat, hoort wat.

De journalist stelt zich vervolgens de vraag of het hier om een win-win-situatie gaat, of over een luchtbel die langzaamaan groter wordt en eens zal knappen. Want wat gebeurt er als Nvidia niet in OpenAI kan investeren? Kan OpenAI dan nog wel de overeenkomst met Oracle gestand doen? Zo nee, kan Oracle dan wel de Nvidia-chips afnemen? Wat is het effect van dit alles op de waarde van het belang van Microsoft in OpenAI?

Anthropic naar de beurs

Binnenkort zullen we zien hoe de markt de activiteiten van Anthropic waardeert. Het bedrijf gaat naar de beurs en heeft recent een prospectus uitgebracht met een risicoparagraaf van bijna honderd pagina's.

Ik word er bij lezing niet vrolijk van, wel zeer onrustig. Weliswaar wordt de potentie van AI duidelijk gemaakt, maar ook de risico's zijn klip en klaar. Bijvoorbeeld AI-misbruik door het uitvoeren van cyberaanvallen en de ontwikkeling van chemische wapens. Ten tweede het risico dat AI-modellen onbeheersbaar worden en een wereldwijd veiligheidsrisico gaan vormen. Voorts kunnen autoritaire regimes AI-modellen inzetten voor toezicht en repressie. Tot slot zou AI tot ongewenste economische effecten en disruptie kunnen leiden.

Financieel bezien gaat het om duizelingwekkende cijfers. Zo zou Anthropic tot in het volgende decennium niet opzegbare verplichtingen zijn aangegaan voor $ 900 miljard, waarvan bijna twee derde met vijf techgiganten: Amazon, AMD, Broadcom, Google en Microsoft. Wat als het hier mis gaat? Wat is het (domino-)effect dat dan ontstaat? Instortende beurzen? Faillissementen? Het teloorgaan van pensioenaanspraken? Een wereldwijde recessie? Een jarenlange herstelperiode, if any?

Rol accountant

Ik deel de zorgen van Weil, Joppe, Wielaard en Bouwens. Zij schetsen een beeld van risico's ten aanzien van de financiële verslaggeving door techgiganten die een dominante invloed hebben op ons persoonlijk leven en op de economie. Dat maakt dat er werk aan de winkel is voor accountants; zeker daar waar het het onderwerp circulariteit betreft.

De Amerikaanse accountancy-watcher Francine McKenna ziet echter een ander gevaar opdoemen. Het zijn voornamelijk Deloitte en EY die de techgiganten bedienen. Zo is Deloitte de accountant van Microsoft en OpenAI, die aanzienlijke onderlinge relaties hebben. EY is de accountant van Amazon, Oracle, Meta, Alphabet en Anthropic. McKenna roept daarbij de volgende vraag op: "Is confidential information shared within an audit firm about its clients and across the big four about clients with counterparty relationships or common accounting and disclosure issues?"

Haar antwoord is scherp, maar niet zonder reden: "Unless you were born in a pumpkin patch you know, of course, the answer is yes. All of these significant investments in and from OpenAI and Anthropic might present a risk and an opportunity for accounting and disclosure choices that may or may not be symmetrical across each firm’s related party clients and across firms.
How do audit engagement teams at the same firm connect with each other and with professionals at other firms to compare notes on what their clients are doing with each other? You can bet that each firm's leaders and key partners talk to each other informally about issues and conflicts between major clients that come up."

Degenen die het klokkenluiderschandaal bij KPMG Australië volgen - waarin het ongeautoriseerd delen van vertrouwelijke informatie centraal staat - zullen begrijpen waarom McKenna wijst op het risico dat vertrouwelijke cliëntinformatie binnen accountantskantoren wordt gedeeld. Dat is simpelweg verboden. Maar het niet delen van dergelijke informatie kan de accountantsorganisatie in een zeer lastig pakket brengen, als er sprake is van tegenstrijdige belangen of wanneer asymmetrische informatie ontstaat. Gaat de buitenwereld dat begrijpen?

Laten we maar hopen dat AI niet de zeep- of luchtbel is die uiteen gaat barsten. Laten we maar hopen dat de markt- en winstverwachtingen gaan uitkomen. Opdat er voor de betrokken accountants geen ongemakkelijke Catch-22 situatie ontstaat. Ik ben er echter niet gerust op...