Kwaliteit ontstaat in de kern niet door meer regels, maar door beter vakmanschap, meent John Weerdenburg.

Discussie Column Vandaag

Mkb-accountants hunkeren naar werkbare NVKM

Over iets minder dan een jaar moet elk accountantskantoor overgestapt zijn op de NVKM. Een modern kwaliteitsstelsel, internationaal ingebed en toekomstgericht. Althans, zo wordt het gepresenteerd. Toch zien veel mkb‑kantoren dit in de praktijk vooral als een forse systeemverzwaring; de proportionaliteit lijkt zoek.

Wat direct opvalt, is het knagende gebrek aan duidelijkheid. De NVKM liggen namelijk al ruim drie jaar op tafel, maar een groot deel van de sector weet desondanks nog steeds niet precies wat de nieuwe eisen betekenen voor hun dagelijkse praktijk. En ja, de NBA heeft dan wel een stappenplan aangekondigd, maar dat komt voor veel kantoren knap laat in het proces. De analogie die zich hier opdringt? Die van de verbouwing die al moet starten, terwijl de bouwtekeningen nog worden aangepast. Ondertussen tikt het klokje richting 1 januari 2027 onverstoorbaar door.

Kanttekeningen

Naar de onderbouwing voor de verplichte overstap naar de NVMK mag kritisch worden gekeken; hier zijn nog wel een paar kanttekeningen bij te plaatsen. Om te beginnen: de NVKM worden toegelicht als een noodzakelijke vertaling van internationale regels, omdat de NBA lid is van de IFAC. De door de IAASB uitgevaardigde ISQM-standaarden zijn echter primair ontworpen voor auditpraktijken. Een verdiepende motivatie, met afweging van de pro's en contra's, ontbreekt. Met name voor mkb-kantoren, waar het merendeel van onze beroepsgroep werkt, is het opmerkelijk hoe beperkt de impact of het belang is toegelicht. Dat is jammer, want de praktijk hunkert nu naar die handvatten. We zouden ook veel kunnen opsteken van ervaringen uit de ons omringende landen, die de implementatie al wel hebben gerealiseerd. Helaas is dit 'gluren bij de buren', om van hun ervaringen te leren, nog niet gekanaliseerd.

Voeg hier nog aan toe dat de implementatie van de NVKM fors oplopende kosten met zich meebrengt voor documentatie, monitoring, trainingen en software. Wel behapbaar voor grotere kantoren, maar kleine kantoren zien een substantieel deel van hun uren en middelen verdwijnen, die anders naar ondernemers zouden gaan. Dat doet pijn, want juist hun klanten hebben bewust gekozen voor een accountant die bereikbaar is, makkelijk meedenkt en niet verdrinkt in systeemdruk.

Betere kwaliteit voor de klant?

En dan de kernvraag: leiden de NVKM daadwerkelijk tot betere kwaliteit voor de klant? Tot nu toe ontbreekt het bewijs dat de NVKM tot betere samenstellingen, beoordelingen of adviezen leiden. Hierdoor is het risico levensgroot dat de aandacht verschuift van vakmanschap naar systeemvoldoening. Daar staat tegenover dat het huidige NVKS-stelsel vertrouwd is, werkt in de praktijk en breed gedragen wordt door toetsers en rechtspraak. De sector opnieuw laten beginnen, zoals nu met de NVKM, is ingrijpend. Dat doe je in de meeste gevallen alleen als succes op voorhand kan worden gegarandeerd.

Werkbare modernisering

Modernisering is niet het probleem, maar voor elke moderniseringsslag geldt wel dat het belangrijk is dat deze werkbaar is. Ik mis op dit moment vooral het oog voor de proportionaliteit en een eerlijke erkenning van de uitvoeringslast. Mkb‑kantoren vragen niet om een uitzonderingspositie. Ze vragen wel om duidelijkheid, realisme en ruimte om het nieuwe stelsel op een praktische manier vorm te geven. Dat lijkt me geen excessief verzoek.

De NVKM kunnen zeker waardevol worden, mits we ervan overtuigd blijven dat kwaliteit in de kern niet ontstaat door meer regels, maar door beter vakmanschap. Mkb-kantoren maken daarin het verschil - op voorwaarde dat ze de ruimte krijgen om hun werk goed, professioneel-kritisch te blijven doen.