Joris Joppe verbaast zich erover dat wel absolute zekerheid wordt gevraagd over zaken die er op het wereldtoneel niet echt toe doen, maar dat we bij kwesties van levensbelang totale mist accepteren.

Discussie Column Vandaag

Harde oorlogslogica versus polderprecisie

Sommige mensen vinden in spreadsheets de oplossing voor alles. Een artikel in het FD maakte dat maar weer eens haarscherp duidelijk. De complexiteit van een slepende oorlog gevat in dramatische aantallen. "Als we vijftigduizend Russische soldaten per maand weten te doden of verwonden, kan het recruteringsapparaat van de tegenstander daar niet tegenop. De Russen rekruteren op dit moment slechts 940 soldaten per dag. En dat ondanks een verviervoudiging van de tekenbonus. Dan ga je op een gegeven moment tekorten opbouwen…"

Een vreselijke oorlog gevat in simpele Excel-formules. Ondanks dat ik redelijk afgestompt raak van dit soort nieuws, zette dit artikel me toch aan het denken. Ten eerste: elke accountant die de krapte op de arbeidsmarkt nog betitelt als war on talent, moet zich denk ik even achter de oren krabben.

Maar vooral: waar komen al die cijfers vandaan? En hoe betrouwbaar zijn ze? Hoe werkt de primaire registratie van het aantal gewonde soldaten? En in veel gevallen: wat is propaganda en wat is echt? Kost een 'dode Rus'’ echt maar € 750 aan materiaalkosten (geen personeelskosten)?

Ik durf er wel een flesje wijn om te verwedden dat deze cijfers niet zijn voorzien van een controleverklaring. Wat is de rol van assurance bij dit soort cijfers? Als het letterlijk de basis is voor oorlogsvoering, maar je niet de tijd of middelen hebt om zekerheid te krijgen.

Besluitvorming onder onzekerheid is een vak - letterlijk. Een tijdje geleden mocht ik deelnemen aan een simulatie onder leiding van een aantal mariniers. Onder tijdsdruk en met beperkte informatie over de tegenstander ging ik (en met mij een aantal andere accountants) genadeloos het schip in.

Het contrast met 'onze wereld' kan haast niet groter zijn. Als we het kunnen controleren, dan zullen we dat ook doen! Fijn dat het heel vaak een wettelijke basis heeft, maar als dat niet zo is doen we het bij een samenstellingsopdracht vaak toch maar even. Want het is tenslotte "maar een paar minuten werk". En als je het automatiseert - uiteraard met AI - denken we dat het helemaal geen tijd meer kost.

Het is de ultieme paradox: we eisen absolute zekerheid over zaken die er in the grand scheme of things nauwelijks toe doen, maar accepteren totale mist zodra de belangen werkelijk existentieel zijn. In onze drang om alles te vangen in systemen, standaarden en controles, vergeten we dat de war on talent in de polder slechts een luxeprobleem is. Laten we stoppen met doen alsof controleerbaarheid gelijkstaat aan waarheid, als die maar het halve verhaal vertelt. Onze waarde zit niet in het optimaliseren van de controle, maar in het herkennen van onzekerheid. Juist daar waar de spreadsheets ophouden, begint onze toegevoegde waarde pas echt.