Accountants moeten hun rol als poortwachter vervullen, meent Jan-Pieter Bos. Niet alleen vanuit een wettelijke verplichting, maar ook gezien hun vertrouwensrol in de maatschappij.

Discussie Column Vandaag

Poortwachter zijn is het slot op je deur

Op 4 juni jl. bezocht ik het seminar 'De accountant als poortwachter'. Een inspirerende middag met boeiende sprekers. Wat de bezoekers en organisatoren verbond? Ik ben ervan overtuigd dat ze allemaal vinden dat een accountant poortwachter is. Dat werd tijdens het seminar duidelijk naar voren gebracht en ik ben her er ook roerend mee eens. We moeten ophouden met ons af te vragen óf de accountant een poortwachter is; de accountant ís een poortwachter. Niet alleen vanuit de wet, maar ook vanuit zijn natuur. Anderzijds blijft het wel belangrijk om de vraag te stellen waarom de accountant poortwachter is; om na te gaan wat van de accountant verwacht wordt.

Waartoe is de accountant op aarde? Om vertrouwen te geven aan informatie. Als accountants verkopen we vertrouwen. Hierbij verwijs ik graag naar de artikelen 7 en 9 van de VGBA voor wat, naar mijn mening, de toegevoegde waarde van élke accountant is; de accountant laat zich niet associëren met niet-integer handelen of met niet-integere informatie. Heel cru gezegd: voor accountants zijn de Wwft-voorschriften wat betreft het cliëntonderzoek overbodig. Als accountant willen we weten wat voor vlees we in de kuip hebben, om te voorkomen dat we in een situatie terecht komen waarbij we in verband worden gebracht met niet-integer handelen of niet-integere informatie. De gevolgen daarvan voor de accountant zijn niet goed voor het vertrouwen. Dan verliezen we onze toegevoegde waarde.

Verder werd er tijdens het seminar op gewezen dat het lijntje tussen de onder- en bovenwereld behoorlijk dun is. Feitelijk kunnen we hier allemaal mee te maken krijgen. Sterker nog, ik denk dat we hier allemaal mee te maken krijgen, direct of indirect. Daarom is het belangrijk de cliëntacceptatie en opdrachtaanvaarding goed op orde te hebben. Dat is hetzelfde als een goed slot op de deur hebben. Je hebt niet de garantie dat er niet ingebroken wordt, maar je brengt het risico terug naar een aanvaardbaar niveau. Criminelen richten organisaties op en werken samen. Op het moment dat je de rol van poortwachter serieus invult, verwacht ik dat criminelen je zullen mijden. Het risico om tegen de lamp te lopen en door een melding op het spoor van de opsporingsinstanties te komen is dan groter, waardoor je voor hen een onaantrekkelijke poort bent.

Ik was zeer geïnspireerd door het seminar. Wat ik inspirerend vond, is hoe relevant de rol van poortwachter is voor ons beroep. Zoals de NBA-voorzitter aangaf in de podcast 'Vitamine A': we zijn de vertrouwensman en -vrouw van de maatschappij. Dat betekent dat je een rol hebt om het financiële systeem schoon te houden van mensen die het ten koste van de samenleving vervuilen.

Ik heb eerder betoogd: neem de rol van poortwachter serieus. Het is een wezenlijke rol die bij het accountantsberoep hoort. En nee, we zijn geen opsporingsambtenaar, maar we hebben wel een taak om meldingen van ongebruikelijke transacties te doen. Het zou mooi zijn als de FIU wat vaker naar buiten brengt wat er met deze transacties gebeurt; puur zodat het vervullen van de poortwachtersrol niet als wettelijke verplichting voelt, maar meer als relevante maatschappelijke taak wordt ervaren.

De Europese anti-witwasverordening is aanstaande, over een jaar wordt deze van kracht. Wat we weten is dat verdachte transacties gemeld moeten worden, in plaats van ongebruikelijke transacties. Ik denk dat de nieuwe verordening ons werk als poortwachter efficiënter maakt. Een jaar duurt nog lang, maar is zo voorbij. Ik ga me de komende tijd blijven verdiepen in de poortwachtersrol, omdat ik vind dat een accountant poortwachter is en ik deze rol nóg beter wil invullen.

Er is geen excuus meer. Vervul de rol van poortwachter. Niet alleen omdat het wettelijk verplicht is, het is van belang voor onze vertrouwensrol in de maatschappij. Doe het voor jezelf, om je poort geen doorgang te laten zijn voor criminelen, of om het op zijn minst zo onaantrekkelijk mogelijk te maken jouw poort te willen gebruiken. Houd ze buiten je organisatie, door de deur voor hen stevig in het slot te doen.