Is de accountant in business ook echt 'in business'?
Over de jaren heen zie je de samenstelling van het NBA-ledenbestand langzaam maar gestaag veranderen. Aan de onderkant slinkt de aanwas van nieuwe accountancy-professionals die de opleiding met succes in zijn geheel afronden. Eenmaal een aantal jaren in de professie, neemt een groeiend aantal openbaar accountants ook weer afscheid van het accountantsvak en laat zich omlabelen naar 'accountant in business'.
Jan de Kroon
De aanleidingen zijn divers. Voor de een is het de work-life-balance, voor een ander is het gebrek aan afwisseling, voor weer een ander het gebrek aan carrièreperspectief binnen accountantskantoren waar het aloude partnermodel achterhaald lijkt en participatie-initiatieven nog te vers zijn. De verleiding is groot om in te gaan op de avances van een recruiter of gebruik te maken van de mogelijkheid bij een klant in dienst te treden als cfo of controller. Buiten de accountancy lijkt het gras dan groener. Maar is dat ook echt zo?
Voor veel nieuwbakken accountants in business blijkt het 'van de regen in de drup'. Waar de een ontdekt dat de rol van cfo of controller meer van hetzelfde is en vooral draait om rapporteren, komt de ander tot de ontdekking dat er van hem of haar andere dingen worden gevraagd dan juist dat. Feit is dat de wervende partij en diens recruiter een afgeronde accountantsopleiding nog steeds zien als de 'heilige graal' voor een cfo of controllersvacature. Daar gaat een wat traditioneel beeld aan vooraf; het zoeken naar een 'echte financial'. Die echte financial wordt dan gezocht in lijn met wat een accountant in huis heeft. Er voor zorgen dat de boel 'in control' is en blijft. Onlosmakelijk is dat verbonden met veel aandacht voor compliance & risk en naar de toekomst toe FP&A. Veel accountants in business blijven dan ook doen wat ze altijd deden en krijgen wat ze altijd kregen: onzekerheidsreductie. Je komt dan vast te zitten in een vooral operationele planning & controlcyclus, waarin je achteraf verschillen en afwijkingen verklaart en die vertaalt naar positie-informatie. In feite voorzie je de bestuurder van een dashboard en zorg je ervoor dat de informatie op dat dashboard juist, volledig en tijdig is. Er is ook te lezen wat de range is met de huidige hoeveelheid brandstof, maar je mist dat het verbruik te hoog is door een slecht presterende motor en veel te lage bandenspanning.
De werkelijke managementbehoefte is een andere. Dat de informatie op dat dashboard juist en volledig moet zijn, is voor hen een no-brainer en een hygiënefactor. Descriptief en diagnostisch is de informatie op het dashboard betrouwbaar, vooropgesteld dat de basis op orde is. Het moet echter vooral tijdiger en niet per ultimo maar 'in het werk'. Het gaat niet over verantwoorden over, maar over sturen naar. Het getal onderaan de streep is geen doel op zich, maar letterlijk het 'resultaat' van uiteenlopende managementkeuzes. Dat vraagt van cfo's en controllers een andere invulling van hun rol en die rol is pro-actiever en voorspellender. Ze geven niet alleen het PDCA-antwoord dat we 'de dingen goed doen', maar beantwoorden ook de vraag of we eigenlijk wel 'de goede dingen doen' om doelen te halen en plannen te realiseren. De inbreng is niet alleen financieel, maar vooral niet-financieel als bron van het 'resultaat'.
Ben je als accountant in business ook echt 'in business', dan zorg je er op de eerste plaats voor dat de basis op orde is en het dashboard actuele en betrouwbare informatie voor de bestuurder levert. Is aan die randvoorwaarde voldaan, dan ben je vooral routeplanner en als performance engineer bezig met het tunen van de organisatie. In business zijn kan alleen maar als er sprake van een goede verstandhouding tussen de bestuurder en zijn engineer en voor die bestuurder ben je ook een navigator die voortdurend voorziet in 'wat als' en 'als dan' scenario's. Dat betekent dat je als accountant in business niet alleen zorgt voor het dashboard, maar vooral ook de routeplanner faciliteert.
Ben je echt accountant 'in business', dan opereer je minder ex post en meer ex ante. Je werkt en denkt meer outside-in dan inside-out en je anticipeert op ontwikkelingen, in plaats van erop te reageren. Je bent ook minder bezig met compliance & risk en meer met het uitzetten van een koers en het optimaliseren van prestaties. Je weet dat daar immers het 'waardepotentieel' van de organisatie zit. Dat vraagt ook om een andere set kennis, vaardigheden en persoonskenmerken. Die kennis moet zich meer T-shape ontwikkelen met financieel-bedrijfskundige inzichten. Vaardigheden als adviseren en beïnvloeden zijn relevanter. Dat je accuraat bent en analytisch is voor je rol vanzelfsprekend, maar wil je echt ‘in business’ zijn dan ben je vooral nieuwsgierig, kun je daartoe verbindingen leggen en ben je empathisch. Je denkt niet in belemmeringen, maar in mogelijkheden.
Ben je accountant in business en nog te veel met 'in control' bezig, dan is het verstandig eens na te denken over je eigen horizon. Digitalisering, robotisering en AI gaan ontegenzeggelijk hun impact hebben op je takenpakket en dat uithollen. Tegelijkertijd is de toekomst steeds ongewisser en zijn goede stuurlui van onderscheidend belang. En dan wel op het schip en niet aan de wal. Blijf dus als accountant in business niet doen wat je als openbaar accountant ook zo'n beetje deed. Profileer je als de 'partner in business'’ die mede het verschil maakt.