Discussie Opinie Vandaag

AI en internationale outsourcing bedreigen doorstroom van talent in de accountancysector

Accountantskantoren besteden steeds meer werkzaamheden uit aan AI en buitenlandse shared service centers. Vaak zijn het de repetitieve controletaken die worden overgeheveld; taken die anders bij jonge, Nederlandse accountants in opleiding terecht zouden zijn gekomen. Hierdoor ontstaat het gevaar dat de doorstroom van goed opgeleide accountants hevig stagneert.

Jonas Kool

Doorstroom bestaat uit twee basale elementen: Instroom en groei naar een betekenisvolle functie. Het is geen geheim dat de instroom van nieuw talent in de accountancy onder druk staat. Als we het niet van de instroom moeten hebben, dan zal persoonlijke groei moeten zorgen voor genoeg doorstroom van startbekwame accountants. Helaas liggen er ook op dat persoonlijke groeipad serieuze obstakels, in het bijzonder twee moderne ontwikkelingen: de opkomst van AI en het gebruik van buitenlandse shared service centers. Beide bedoeld als schaalbare oplossing met de belofte van (kosten-)efficiëntie en het vrijspelen van boots on the ground in Nederland.

Repetitieve taken

AI wordt door steeds meer accountantskantoren voor steeds meer taken ingezet. Recent was mijn eigen werkgever EY in het nieuws met de wereldwijde uitrol van Agentic AI, waarbij zogenoemde AI-agents kunnen worden ingezet als semi-autonome werkvoorbereiders. Deze AI-agents kunnen in samenwerking bepaalde taken uitvoeren die voorheen werden opgepakt door de minder ervaren medewerkers; vaak repetitieve taken waar veel lees- en schrijfwerk voor nodig is.

Shared service centers zijn vestigingen in landen met relatief lage lonen, die controletaken uitvoeren in opdracht van Nederlandse audit-teams. Vaak gaat het om repetitieve taken met veel manuele handelingen, waarvoor geen AI kan worden ingezet vanwege de aard van het werk.

'Met je poten in de modder leer je waden door het moeras van je eigen fouten.'

Deze ontwikkelingen hebben gemeen dat de jongste werknemers van de Nederlandse kantoren structureel minder in aanraking komen met elementaire bouwstenen van een controledossier. Met je poten in de modder leer je waden door het moeras van je eigen fouten; precies de fouten die je een keer moet hebben gemaakt om het vak écht te leren. Daarnaast schrijven deze jonge medewerkers vaak instructies voor de shared service centers of prompts voor AI-agents en reviewen naderhand het uitbesteedde werk. Als zij een stuk minder van dit soort werkzaamheden zelf uitoefenen, soms instructies schrijven voor werkzaamheden die ze zelf nog nauwelijks beheersen, vraag ik me af hoe wenselijk zulke uitbestedingen zijn voor de ontwikkeling van talent in de sector.

Ruitvormige organisatie

Wat ik me ook afvraag is hoe het accountantskantoor van de toekomst eruitziet. Als de onderlaag afslankt door massale uitbesteding, zal het klassieke piramidemodel plaats moeten maken voor een ruitvormige organisatie.

'We moeten als sector nadenken over een antwoord op de vraag hoe we de doorstroom van goed opgeleide accountants kunnen waarborgen, in een tijd van AI en internationale outsourcing.'

Waar haal je dan nog de startbekwame accountants vandaan die op den duur naar de bredere midden- en bovenlaag moeten doorstromen? Je kunt daar geen AI-agent neerzetten, want het reviewwerk in die functielagen moet door een écht mens worden gedaan. Ook wordt het lastig om mensen die oorspronkelijk werkten bij de buitenlandse shared service centers naar Nederland te halen en hier manager te maken. Los van de logistieke en culturele struikelblokken zijn deze mensen getraind in repetitief werk, waarin contextuele verbanden een bijrol spelen en er zeer beperkt ruimte is voor ontwikkeling op complexere en specialistischere vlakken van een jaarrekeningcontrole.

We moeten als sector nadenken over een antwoord op de vraag hoe we de doorstroom van goed opgeleide accountants kunnen waarborgen, in een tijd van AI en internationale outsourcing. De NBA als beroepsorganisatie, kantoren als werkgevers en universiteiten als opleidingsinstituten hebben hierin een belangrijke verantwoordelijkheid. Ook jij als jonge accountant in opleiding bent aan zet; het gaat hier ten slotte om jouw toekomst.