Nieuws 06 januari 2014

'Strop grondposities gemeenten miljard hoger dan becijferd'

Gemeenten moeten rekening houden met nog 3 tot 4 miljard euro afboeking op grondposities. Dat is veel meer dan de 0,7 tot 2,7 miljard die Deloitte vorige maand nog becijferde, stelt hoogleraar Hugo Priemus.

"De studie van Deloitte geeft een goed beeld van het verleden", aldus voormalig stedenbouwkundige en hoogleraar systeeminnovatie ruimtelijke ordening Hugo Priemus gisteren in het radioprogramma Reporter Radio. "Maar als je kijkt naar de toekomst, dan worden de problemen behoorlijk onderschat." 

Priemus reageerde op een studie van Deloitte waaruit blijkt dat gemeenten nog voor 0,7 tot 2,7 miljard euro moeten afboeken op hun grondposities. Priemus: "Ik denk dat dat eerder 3 a 4 miljard is." 

Tegenvallers

"Deloitte heeft het jaar 2013 nog niet meegerekend, dat was een treurig jaar. Ik schat dat toen sowieso al een miljard schade is opgelopen. In 2012 bouwden we nog 60.000 woningen. In het jaar dat wij achter de rug hebben was de woningproductie ongeveer 40.000 en in 2014 zakken we naar 30.000 tot 35.000. Dus daar komen nog nieuwe tegenvallers die velen niet hebben voorzien en die gemeenten nog voor de kiezen krijgen." 

"Wat ook niet is meegerekend zijn de private grondposities. Gemeenten denken: oh, dat is een probleem van de private partij. Maar vele private partijen hebben juristen in de arm genomen die zodanig zijn afgesloten dat er wel van een inspanningsverplichting sprake is, maar niet van een resultaatverplichting. Veel van die gevallen worden nu afgewenteld op de gemeenten en in veel gevallen is dat nog niet bekend." 

Zelfbeschikking

Volgens Priemus hebben gemeenten traag gereageerd op de waardedaling van grondposities. "In 2008 manifesteerden de eerste problemen zich, maar de eerste afwaarderingen kwamen pas in 2010." 

Priemus denkt dat collectieve voorzieningen op het spel staan en in een enkel geval de zelfbeschikking van gemeenten. "Er zijn een paar extreme gevallen waar de zelfstandigheid van de gemeente op het spel staat. Waar het te doen valt, zie je lastenverzwaring. OZB is het instrument bij uitstek waarmee gemeenten het financieel evenwicht kunnen proberen te krijgen. Het ligt voor de hand dat op een aantal voorzieningen, zoals wijkcentra en openbare ruimte, zwaar beknibbeld zal worden." 

Uitnodigingsplanologie

De hoogleraar signaleert dat gemeenten door de omstandigheden hun bouwbeleid structureel aanpassen. "Er is een heel nieuw woord op komst: uitnodigingsplanologie. Niet meer een bestemmingsplan formuleren en kijken of we daaraan kunnen voldoen. Nee, we kijken naar initiatiefnemers in de markt, woningcorporaties, vastgoedbeleggers en anderen, en laten die met voorstellen komen, inclusief financiering." 

"Als blijkt dat die realiseerbaar zijn op de redelijk afzienbare termijn, dan is dat een realistisch perspectief. We moeten leren dat de crisis niet een kleine afwijking is geweest, maar de verhoudingen structureel heeft veranderd."