Nieuws 27 mei 2014

WRR: Semipublieke organisaties moeten interne tegenspraak beter organiseren

Woningcorporaties, onderwijs- en gezondheidszorginstellingen moeten hun interne weerwerk en tegenspraak beter organiseren.

Interne checks en balances vergroten het zelfcorrigerend vermogen van semipublieke organisaties en helpen bij het beter verankeren van maatschappelijke belangen. Dat stelt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in zijn adviesrapport 'Van tweeluik naar driehoeken'.

In reactie op de reeks van incidenten (zoals Vestia, Amarantis, Meavita) in de semipublieke sector is er veel aandacht voor extern toezicht en voor externe aansprakelijkheid van bestuurders. Maar als het interne toezicht niet goed werkt, komen externe maatregelen te laat. De WRR pleit daarom voor versterking van de interne tegenspraak en verantwoording. Dat kan bijvoorbeeld door meer gebruik te maken van collegiaal bestuur, zodat bestuurders elkaar scherp houden.

In het huidige bestuursmodel van semipublieke instellingen moet dat interne weerwerk vooral van de raad van toezicht komen. De WRR pleit ervoor dit tweeluik-model te versterken door vaker gebruik te maken van 'derde partijen', zoals controllers en maatschappelijke belanghebbenden. Zij kunnen het zelfreinigend vermogen van instellingen vergroten en de maatschappelijke meerwaarde beter borgen.

De WRR bespreekt een aantal manieren om de inbreng van 'derde partijen' beter te benutten:

• via een meer onafhankelijke rol voor interne controllers en kwaliteitsbewakers;
• door meer gebruik te maken van gemeenschappelijke medezeggenschapsraden en cliëntenraden;
• door het inschakelen van maatschappelijke adviesraden en raden van maatschappelijke belanghebbenden;
• via leden en ledenraden;
• via maatschappelijke aandeelhouders.

De WRR adviseert het versterken van de interne checks and balances voortvarend ter hand te nemen:

• Als eerste dienen de interne toezichthouders en bestuurders meer werk te maken van het organiseren van de interne checks and balances.
• De branche- en beroepsorganisaties moeten dit stimuleren, bijvoorbeeld door het instellen van een 'Handvestgroep Interne checks and balances' die als voorloper fungeert.
• Externe toezichthouders kunnen de druk opvoeren door criteria voor interne checks and balances op te nemen in hun toezichtkaders en instellingen daarop te beoordelen.
• Als sectoren zelf niet in staat blijken hun interne checks and balances adequaat vorm te geven, kan het kabinet overwegen een ‘good governance' kader voor de semipublieke sector te ontwikkelen met daarin een aantal basisnormen waar de sectoren aan moeten voldoen.