Nieuws Vandaag

BDO: Preventie vraagt om ander financieel model voor ziekenhuizen

Nederlandse ziekenhuizen laten over 2025 een lichte financiële verbetering zien ten opzichte van 2024. Tegelijkertijd staat de sector voor de uitdaging om meer in te zetten op preventie en passende zorg, terwijl het huidige bekostigingsmodel nog vooral productie beloont.

Dat vraagt om meer aandacht voor financiële gezondheid binnen ziekenhuizen én om aanpassingen in het bekostigingsmodel door zorgverzekeraars, banken en overheid.

Een en ander blijkt uit de jongste editie van de BDO-Benchmark Ziekenhuizen 2026, het jaarlijkse onderzoek naar de financiële gezondheid van algemene ziekenhuizen en universitair medische centra (UMC's). Dit jaar zijn 61 algemene ziekenhuizen en zeven UMC's onderzocht, op basis van de openbare jaarverslagen over 2025, zoals beschikbaar voor 1 augustus 2026.

Veranderingen in zorgvraag

In de Nederlandse ziekenhuissector is de focus op 'van ziekte naar gezondheid' al enkele jaren ingezet, aldus BDO. Maar recent is duidelijk geworden dat preventie en farmaceutische innovatie de zorgvraag en patiëntstromen ingrijpend kunnen veranderen. Zo maakt de zogenoemde GLP-1-medicatie voor obesitas concreet hoe één medische ontwikkeling beide kan beïnvloeden.

Tegelijkertijd kunnen ziekenhuizen zich niet van de ene op andere dag eenvoudig aanpassen op verandering in zorgvraag en patiëntstromen. Vastgoed ligt voor tientallen jaren vast, personeelsstructuren zijn lastig aan te passen en kapitaallasten lopen door. De huidige bekostigingsmodellen zijn sterk gericht op productie en sluiten zodoende minder goed aan bij de opgave waar ziekenhuizen mee te maken hebben.

Scenario's

Het is tijd om de impact van preventie en veranderende patiëntenstromen onderdeel te maken van de financiële strategie, meent Mike Tagage, voorzitter van de branchegroep Zorg van BDO Nederland: "Ziekenhuizen moeten financiële gezondheid als strategisch vraagstuk behandelen en daarbij verder kijken dan de gebruikelijke vijf jaar. Werk als ziekenhuis met scenario's over veranderende patiëntstromen en kijk wat de gevolgen per scenario zijn voor het personeel, het vastgoed en de investeringsmogelijkheden. Herijk periodiek op basis van nieuwe ontwikkelingen en stel de koers waar nodig bij om wendbaar te blijven in een snel veranderende zorgmarkt."

Tegelijkertijd signaleert BDO dat er meer nodig is om de bekostiging passender te maken bij de veranderende ziekenhuiszorg. Tagage: "Zorgverzekeraars, banken en overheid zullen met elkaar moeten werken aan nieuwe randvoorwaarden voor een bekostigingsmodel waarbij preventie structureel wordt beloond. De blik moet ook hier op de lange termijn gericht zijn. Als door een veranderende zorgvraag ziekenhuizen bijvoorbeeld minder patiënten op hun locatie behandelen, wil dat niet zeggen dat dit nadelig moet zijn in hun bekostiging. Het is namelijk goed mogelijk dat die andere zorgvraag is veroorzaakt door hun investeringen en focus op gezondheid."

Algemene ziekenhuizen: grote uitdagingen

De algemene ziekenhuizen noteren over 2025 een gemiddeld rapportcijfer van 6,3 en daarmee een lichte verbetering ten opzichte van de 6,1 een jaar eerder. Ook het rendement en de EBITDA-marge tonen een kleine verbetering, aldus de benchmark.

Tegelijk ziet BDO de verschillen tussen ziekenhuizen toenemen. Zo blijft het gemiddeld rapportcijfer van kleine ziekenhuizen met een 5,9 achter bij de middelgrote (6,3) en grote ziekenhuizen (6,6). In totaal noteren zeventien van de 61 ziekenhuizen een onvoldoende als gemiddeld rapportcijfer.

Daarnaast noteert één op de vijf ziekenhuizen een rendement onder de grens van 1 procent die door banken als kritiek wordt gezien. Ook behaalt 30 procent van de ziekenhuizen een EBITDA-marge onder de kritieke grens van 6,5 procent. De personeelskosten stijgen: personele reserveringen en voorzieningen stijgen met 6 procent tot € 2,3 miljard. Ook de kosten voor personeel niet in loondienst als percentage van de opbrengsten lopen weer op, naar 46 procent in 2025. De vastgoedportefeuille veroudert per saldo doordat investeringen achterblijven.

Ondanks het herstel blijven dus grote uitdagingen bestaan voor algemene ziekenhuizen, meent BDO. De ruimte voor investeringen in preventie, passende zorg, digitalisering en vernieuwing van het vastgoed blijft krap. De verschillen in financiële weerbaarheid en investeringsruimte tussen ziekenhuizen nemen daarnaast toe, waarbij kleinere ziekenhuizen achterblijven.

UMC's: investeringsopgave stijgt

Het gemiddelde rapportcijfer van de academische ziekenhuizen daalt licht verder: van een 6,5 in 2024 naar 6,4 in 2025. De UMC's zagen het gemiddelde rendement stijgen met 0,2 procentpunt tot 2 procent, waarbij BDO opmerkt dat er grote verschillen bestaan tussen de zeven UMC's onderling.

De investeringen kwamen uit op het laagste niveau in tien jaar en daalden met 16 procent naar € 556 miljoen in 2025. De daling lijkt volgens BDO vooral het gevolg van de timing en fasering van grote bouw- en ICT-projecten en niet zozeer een structureel kleinere investeringsbehoefte.

De structurele druk op UMC's neemt toe. Het tekort aan gespecialiseerd personeel speelt in deze sector al langer en de kosten voor digitalisering en IT nemen toe, terwijl er druk op de academische begroting zit en investeringen broodnodig zijn. De financiële ruimte voor die investeringen is echter beperkt, stelt BDO.

De rol van UMC's verschuift verder richting hoogcomplexe zorg, onderzoek, opleiding en innovatie. Een bekostiging die (meer) recht doet aan de academische kennis- en innovatiefunctie van deze ziekenhuizen is een voorwaarde om de Nederlandse zorgsector als geheel vooruit te helpen, aldus de benchmark.