Nieuws 10 augustus 2016

Zorgbestuurders verwijten accountantsrol bij 'verantwoordingsterreur'

Bestuurders in de zorg en het onderwijs hekelen de rol van accountants. Die hebben hun controles verdubbeld om te voldoen aan regelgeving van gemeenten en ministeries. Terwijl juist de externe accountant zich hard zou moeten maken voor een efficiëntere vorm van controle.

Het doorgedraaide verantwoordingscircus in de zorg moet stoppen. Accountants moeten hun nek uitsteken naar gemeenten die uitgebreide controleprotocollen opstellen. Ze moeten ook een vuist maken tegen de AFM.

Dat pleidooi komt van Niels van Tent en Hans du Prie, bestuurders van iHUB, een samenwerkingsverband van vier organisaties voor (jeugd)zorg en onderwijs (Horizon, De Opvoedpoli, Altra en De Nieuwe Kans).

In het overheidsblad Binnenlands Bestuur nemen zij stelling tegen de controle van hun organisaties. Daarbij vallen stevige woorden, zoals angstcultuur, bureaucratie, verantwoordingsterreur en doorgedraaid verantwoordingscircus.

Verantwoordingsterreur

Met name gemeenten en het ministerie van VWS stellen volgens de schrijvers steeds meer eisen aan de controle. "We hebben dit artikel doelbewust geplaatst", zegt Du Prie. "De term verantwoordingsterreur hebben we daar ook bewust gebruikt. Toezicht en controle hebben namelijk weinig meer te maken met de inhoud van zorg en onderwijs. Zo moeten we aantonen hoe we omgaan met energie,  omdat de EU een energieaudit verplicht stelt voor organisaties met meer dan 250 medewerkers."

De twee bestuurders erkennen dat er bedrijfsmatig nog steeds wat te verbeteren valt in de zorg en het onderwijs, zeker na de decentralisatie van zorgtaken. Maar het toezicht is doorgeslagen, zo menen zij.

Angst

"Dit wordt omgezet in georganiseerd wantrouwen, waardoor de angst regeert", schrijven zij in Binnenlands Bestuur. "Angst om fouten te maken en publiekelijk aan de schandpaal te worden genageld. Het ambtelijke apparaat bij gemeenten wordt op de huid gezeten door de gemeenteraad en het College van B&W. Dit vertalen ze door naar de zorginstellingen in uitgebreide controleprotocollen. De zorginstellingen krijgen hun geld niet als de administratie niet op orde is en maken richtlijnen voor hun medewerkers."

"Geen leerling en geen patiënt die daarvan beter worden", verduidelijkt Van Tent. Hoewel volgens hem meerdere partijen een rol spelen bij het toezicht op onderwijs- en zorginstellingen, richten zij hun pijlen met name op de externe accountant. "Want die is het geweten van de samenleving en moet toezien of wij verantwoord omgaan met ons geld."

Accountant

"Ik zou willen dat zij zich daartoe zouden beperken, maar ze controleren ook of wij ons houden aan allerlei detailregels van gemeenten en het ministerie. Terwijl de accountant in de positie verkeert om zich sterk te maken voor een meer constructieve vorm van controle, waarbij meer naar de geest dan naar de letter van de regelgeving wordt gekeken. Dat dit niet gebeurt, wordt ook ingegeven doordat de accountant door toezichthouder AFM op de huid wordt gezeten."

Aan de controlerend accountant zijn de partners binnen iHUB per jaar een miljoen euro kwijt, zegt Van Tent. "Bijna twee keer zoveel als vorig jaar. Dat zijn elf fte extra, die we niet in de zorg en het onderwijs kunnen inzetten."

Ook de raad van toezicht van iHub heeft hierover gesproken met de externe accountant. "Maar ik heb niet de indruk dat de accountant zich daadwerkelijk hard maakt om een andere vorm van controle te willen uitvoeren", zegt Van Tent. "Die verschuilt zich vooral achter de regels die gemeenten hebben gesteld." Du Prie: "Soms denk ik weleens dat het de accountant goed uitkomt dat de bureaucratie zorgt voor zoveel omzet."

Van Tent stelt dat veel controles ook via steekproeven kunnen worden gedaan. "Maar dat mag in veel gevallen niet. Zodra er maar één VOG ontbreekt, worden wij daar door de controlerend accountant op aangesproken. Ook hij vindt zulke details onzin, maar in dit geval eist het ministerie van OCW dit." 

Invulling

Volgens beide bestuurders zijn ook gemeenten niet blij met de zware verantwoordingscyclus. "Wij zijn met ze in gesprek om te komen tot een andere invulling van de verantwoording", zegt Du Prie. "Eentje die minder uitgaat van wantrouwen en meer van ieders goede wil, en die ook leidt tot goede zorg en goed onderwijs."

De bestuurders willen ook cliëntenvertegenwoordigingen hierin een rol geven. "Die kunnen heel goed aangeven of de zorg en het onderwijs verantwoord worden gegeven. Het is dan aan de accountant om dit oordeel van de cliëntenvertegenwoordiging streng te controleren. Maar zover is het nog niet. Gemeenten zijn nog bang dat ze meer risico's gaan lopen als er minder wordt gecontroleerd."