Nieuws Vandaag

PwC: Weerbaarheid moet bij gemeenten hoger op de agenda

Gemeenten en veiligheidsregio's hebben een belangrijke rol in het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid. Volgens onderzoek van PwC moet die weerbaarheid hoger op de agenda komen.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft  alle gemeenten in augustus vorig jaar handvatten aangereikt ter versterking van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht.

Door geopolitieke spanningen en klimaatverandering nemen de risico's op noodsituaties toe. Gemeenten en veiligheidsregio's hebben een cruciale rol in het voorbereiden van de samenleving op mogelijke crises, omdat burgers dan vooral daar om hulp en advies zullen vragen.

De handreiking van de VNG ziet bijvoorbeeld toe op de continuïteit van kritieke processen, het inrichten van noodvoorzieningen voor elektriciteit en water en het versterken van sociale netwerken.

Inventarisatie

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitievorming, inventariseerde PwC hoe gemeenten en veiligheidsregio's met de belangrijkste maatregelen uit de handreiking aan de slag zijn gegaan. De conclusie: het lokaal bestuur zit niet stil, maar weerbaarheid moet wél hoger op de agenda. 

PwC bekeek hoe gemeenten en veiligheidsregio's aan de slag zijn gegaan met de twaalf belangrijkste maatregelen uit de VNG-handreiking, op basis van openbare documenten van de veiligheidsregio's en de25 gemeenten die in deze veiligheidsregio's het voorzitterschap bekleden. Volgens Hala Naoum Néhmé van PwC gaat het om een eerste inventarisatie, relatief kort na het verschijnen van de handreiking. "Maar omdat het zo'n belangrijk en actueel onderwerp is, verwacht je van het lokale bestuur wel enige voortvarendheid op dit onderwerp."

Regierol

Die gewenste voortvarendheid is echter niet goed terug te zien in de inventarisatie, meent Naoum Néhmé. "Gezien de regierol die gemeenten hebben tijdens crises, hadden we meer aandacht voor het thema weerbaarheid en veerkracht verwacht. Stel dat de stroom 72 uur uitvalt, dan kijken inwoners als eerste naar de gemeenten voor advies of hulp. Het wordt niet voor niks de 'eerste overheid' genoemd. Maar voor veel gemeenten lijkt weerbaarheid een nieuw onderwerp te zijn."

Gemeenten en veiligheidsregio's beginnen niet helemaal op nul. Vooral veiligheidsregio's hebben draaiboeken en communicatieplannen klaarliggen voor de eerste uren en dagen in het geval van een grootschalige crisis. Communicatie is een onderwerp waarop het lokale bestuur de zaken goed op orde heeft.

Concrete actie

Op een aantal onderwerpen, zoals borging van doorgang van kritieke processen tijdens crisissituaties, ziet PwC dat de beleidsvorming wel op gang komt, maar dat concrete acties nog ontbreken. Over zaken als de inrichting van noodsteunpunten of maatregelen rondom noodstroom of noodwatervoorziening, is nog weinig terug te vinden in de geanalyseerde documenten.

"Het is overigens niet zo dat die actie totaal ontbreekt", stelt Bram van Tiel, weerbaarheids- en cybersecurity-expert bij PwC. Hij heeft verschillende besturen begeleid in het doen van grootschalige crisisoefeningen. "We gaan dan niet met koffie erbij het draaiboek doorlezen, maar creëren de intensiteit van een echte crisis. Op die manier scherpen we zowel het systeem als de menselijke factor aan."

Kansen en dilemma's

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart begint de coalitievorming. De kersverse gemeentebesturen gaan tegen nieuwe dilemma's aanlopen, voorspelt PwC. Tegelijk is het voor gemeenten ook een kans.

"Continuïteitssystemen dienen sowieso op orde te zijn. Als dat nog niet het geval is, is er nu genoeg urgentie en daardoor draagvlak om dat aan te pakken", aldus Van Tiel. "Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor maatregelen die over cybersecurity gaan. Lang niet alle gemeenten hebben dit al georganiseerd op het niveau dat de Europese richtlijn NIS2 voorschrijft; nu is er een extra kans om dat aan te pakken."