Onderzoek AFM en BFT: bewustzijn accountants rondom sanctierisico's is goed, beheersing kan beter
Accountantsorganisaties met een reguliere vergunning zijn zich bewust van sanctierisico's bij controlecliënten met Russische activiteiten. Maar verbetering is mogelijk bij cliëntonderzoek, het kwaliteitsstelsel en de beheersing van sanctierisico's.
Accountantsorganisaties zijn een belangrijke schakel in de naleving van de sancties tegen Rusland. Zij moeten niet alleen zelf voldoen, maar ook controleren of controlecliënten zich daaraan houden. Zo niet, dan zijn stappen nodig.
Onderzoeken
Daar mag de maatschappij op vertrouwen, stellen de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en het Bureau Financieel Toezicht (BFT). Zij onderzochten, elk vanuit hun eigen mandaat, hoe kantoren met een reguliere vergunning omgaan met de beheersing van sanctierisico's.
De AFM en BFT deden gelijktijdig onderzoek. Het BFT onderzocht het Wwft-cliëntonderzoek en de monitoringsverplichting bij drie reguliere vergunninghouders, in tien dossiers. De AFM onderzocht het kwaliteitsstelsel en de bedrijfsvoering bij zes reguliere vergunninghouders. In dat onderzoek werden zo’n dertig wettelijke controles betrokken.
Bewust van risico's
Beide toezichthouders zien goede praktijkvoorbeelden. Zo ziet de AFM dat vrijwel alle accountantsorganisaties zich bewust zijn van sanctierisico's. Dat blijkt onder meer uit het weigeren van controlecliënten met Russische activiteiten, bij onacceptabele risico's voor de accountantsorganisatie. Kantoren zijn daarbij wel eens strenger dan verwacht. Soms gaat klantacceptatie onder de voorwaarde dat de Russische activiteiten worden gestaakt.
Ook consulteren de kantoren de NBA of de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer over de uitleg van de sanctiebepalingen, aldus AFM en BFT. Voor het screenen van controlecliënten op sanctielijsten gebruiken ze externe screening of maken gebruik van eigen geavanceerde data-analyse. Interne screening van de cliëntenportefeuille, bijvoorbeeld bij de invoering van nieuwe sanctiepakketten, gaat door middel van uitvragen onder externe accountants en gestructureerde data.
De AFM zag bij verschillende wettelijke controles ook dat een controleverklaring met beperking of een oordeelonthouding werd afgegeven in lijn met NBA Alert 45.
Verbeterpunten AFM
De AFM ziet wel ruimte voor een betere beheersing van sanctierisico's, minder incidenten en groter maatschappelijk vertrouwen. In het beleid van de kantoren is niet altijd aandacht voor sanctierisico's, of worden risico's niet in volle breedte gezien.
Ook kunnen kantoren aandacht besteden aan de inzet van sanctierechtdeskundigen. Slechts één van de onderzochte accountantsorganisaties schakelde zelf zo’n deskundige in. Doet de controlecliënt dat, dan wordt niet altijd om bewijs gevraagd voor juridisch advies.
Bij het beoordelen van screeningrapporten moet er voldoende aandacht zijn voor reikwijdte, beperkingen, relevantie en restpopulatie, stelt de AFM. De toezichthouder wil ook dat accountants controleren of de beweringen van het management kloppen. Verder moeten ze de effecten van beperkingen op hun oordeel evalueren.
Accountants moeten daarnaast alert zijn op omzeiling van sancties via derde landen en overwegen of sprake is van een frauderisico. In géén van de onderzochte wettelijke controles is in de controleverklaring een frauderisico opgenomen gericht op overtreding of omzeiling van sancties. "Dat frauderisico zou niet onlogisch zijn bij controlecliënten met significante activiteiten in Rusland", aldus de AFM.
Verbeterpunten BFT
Ook het BFT ziet ruimte voor verbetering. In sommige gevallen worden sanctierisico's eng geïnterpreteerd. Het cliëntonderzoek naar de Ultimate Beneficial Owner (UBO) is niet altijd volledig gedocumenteerd, of er blijkt niet uit het dossier waarom is geconcludeerd dat sprake is van een pseudo-UBO.
Diverse accountantskantoren hebben hun werkzaamheden met name gericht op de vraag of hun diensten mogen worden geleverd volgens de sanctiemaatregelen. Maar ze hebben in het dossier geen overwegingen opgenomen wat de sanctiemaatregelen voor gevolg hebben voor de naleving van de Wwft-verplichtingen, zoals risicoclassificatie en monitoring, zo stelt het BFT.
Risico's beter beheersen
Met de onderzoeken willen AFM en BFT de sector helpen om sanctierisico's beter te beheersen, incidenten te verminderen en het maatschappelijk vertrouwen te vergroten. De AFM en BFT werken samen met beroepsorganisatie NBA en met de SRA, als organisatie van veel kantoren met een reguliere vergunning. Beide toezichthouders gaan er van uit dat de kantoren aan de slag gaan met de aangegeven verbeterpunten.