Nieuws Vandaag

Datakluis Belastingdienst toont 'diepe rot' in democratische rechtsstaat

Een 'vergeten' digitale kluis van de Belastingdienst, met daarin tientallen miljoenen bestanden, zorgt voor politieke ophef. Uit een rapport van BDO blijkt dat documenten die mogelijk relevant waren voor onderzoeken naar de toeslagenaffaire, jarenlang buiten beeld bleven. Oud-Kamerlid Pieter Omtzigt spreekt van een "megadoofpot".

De afgeschermde dataomgeving van de Belastingdienst bevat tientallen miljoenen bestanden die mogelijk relevant zijn voor onder meer de toeslagenaffaire en parlementaire onderzoeken daarnaar. Dat blijkt uit een onderzoek van BDO, waarover aan de Tweede Kamer is bericht.

De zogenoemde 'datakluis' werd in 2019 ingericht, omdat de Belastingdienst grote hoeveelheden documenten niet correct kon archiveren en niet kon bepalen welke gegevens moesten worden bewaard of vernietigd.

De datakluis raakte vervolgens jarenlang uit beeld, tot de bestanden in 2025 opnieuw werden gevonden. Inmiddels wordt een groot deel van de miljoenen bestanden geïndexeerd om ze doorzoekbaar te maken.

'Toeval'

De politieke leiding van het ministerie van Financiën benadrukte eerder dat geen sprake was van opzettelijk achterhouden van informatie. Staatssecretarissen Eelco Eerenberg en Sandra Palmen verklaarden in mei dat de datakluis bij toeval was ontdekt tijdens een opschoningsactie en dat de bestanden door een technische fout onvindbaar waren geworden.

Het BDO-rapport schetst een ander beeld. De bestanden werden volgens de onderzoekers in 2019 bewust in een afgeschermde omgeving geplaatst vanwege privacyrisico's. Toen de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag in 2020 informatie opvroeg, werden de documenten uit de datakluis niet verstrekt. Ook een waarschuwing van een ambtenaar dat zich in de kluis mogelijk relevante informatie bevond, leidde niet tot actie.

BDO noemt het besluit om de omgeving gesloten en onvermeld te laten "niet terecht". Het kantoor meent dat de Belastingdienst "niet adequaat heeft gehandeld" bij het zoeken naar documenten voor de toeslagenenquête. Ook heeft het lang geduurd voordat het bestaan van de kluis bekend werd, vinden de BDO-onderzoekers.

'Megadoofpot'

Oud-Kamerlid Pieter Omtzigt, destijds aanjager van onderzoek naar de toeslagenaffaire, reageert scherp op de bevindingen. Op sociale media noemt hij de kwestie "een megadoofpot bij de Belastingdienst".

Volgens hem kunnen de gegevens uit de datakluis "onmiddellijk helderheid scheppen voor de slachtoffers van het toeslagenschandaal: waarom zij precies zijn uitgekozen, op basis van welke signalen en wanneer de Belastingdienst wist dat zij volledig fout zat". Omtzigt noemt de bevindingen uit het BDO-rapport "onthutsend, ontluisterend" en schrijft dat die een "diepe rot in de democratische rechtsstaat" blootleggen.

Onderzoekscommissie

De Tweede Kamer neemt de zaak rondom de datakluis hoog op. Een nieuwe parlementaire onderzoekscommissie, onder voorzitterschap van voormalig GroenLinks-PvdA-Kamerlid Senna Maatoug, gaat toezicht houden op de beoordeling van de gevonden bestanden en adviseren over de openbaarmaking ervan.