Rekenkamerpresident: Nederland heeft meer behoefte aan resultaten dan aan nieuwe beloften
Nederland moet zich veel sterker richten op concrete resultaten en minder op ambities op papier. Dat zegt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer, in een gesprek met Nyenrode Business Universiteit.
Duisenberg noemt als grote zwakte van het Nederlandse bestuur dat kortetermijndoelen op gebieden als wonen, stikstof en klimaat structureel niet worden gehaald, "waardoor ook de langetermijnambities uit zicht raken".
Sinds zijn aantreden in september 2023 heeft Duisenberg de nadruk binnen de Rekenkamer verschoven van rechtmatigheid naar de vraag of beleid daadwerkelijk werkt. Hoewel Nederland volgens hem internationaal goed scoort op rechtmatigheid, schort het aan de effectiviteit en efficiëntie van overheidsbeleid.
Daarom introduceerde de Rekenkamer dit jaar het dashboard Blik op Nederland, waarin tien thema’s van brede welvaart worden gevolgd. Duisenberg zou graag zien dat ook het kabinet zulke meetinstrumenten ontwikkelt en zichtbaar maakt. Volgens hem zijn de maatschappelijke kosten van stilstand vaak veel groter dan uit de rijksbegroting blijkt. "Het betekent letterlijk: sorry, er zijn geen woningen."
Rijkscontrole
Een belangrijke institutionele verandering is de beslissing om de certificerende controle van de rijksjaarrekeningen onder te brengen bij de Algemene Rekenkamer. Daarmee wordt de Rekenkamer de externe accountant van het Rijk, terwijl de Auditdienst Rijk zich volledig gaat richten op interne audits.
Volgens Duisenberg is een dergelijke inrichting internationaal bij overheden en in het bedrijfsleven al gebruikelijk. Hij spreekt van een "historische stap", die de onafhankelijkheid van de controle versterkt en daarmee ook "de weerbaarheid van de democratische rechtsstaat".
Verantwoording
Volgens de Rekenkamerpresident is er in Nederland een fundamentele onbalans ontstaan tussen plannen maken en verantwoording afleggen. "Prinsjesdag krijgt alle aandacht. Op Verantwoordingsdag, die ik zelf liever Resultatendag noem, is het vervolgens veel te stil."
Een deel van het probleem ligt volgens Duisenberg in de politieke cultuur. Politici worden afgerekend op niet-gehaalde doelen, waardoor het aantrekkelijker wordt om ambities te formuleren dan concrete resultaten na te streven. Hij pleit voor een "realistische overheid" die durft te leren van tegenvallers. "Bij een gemist doel moet eerst de vraag komen wat misging, niet meteen een politieke crisis."
Daarbij ziet hij een begrotings- en verantwoordingscyclus voor zich die meer lijkt op die van het bedrijfsleven, met een vast ritme van doelstellingen, risicoanalyse en evaluatie.
Durf nodig
Voor de grote maatschappelijke opgaven van deze tijd, zoals woningbouw, stikstof en economische transities, is volgens Duisenberg meer samenwerking en bestuurlijke durf nodig. Als voorbeeld noemt hij de snelle realisatie van LNG-terminals in de Eemshaven na de Russische inval in Oekraïne. "Toen legde iedereen zijn kaarten op tafel."
Ondanks bestuurlijke uitdagingen is Duisenberg optimistisch. Volgens hem staan er inmiddels voldoende mensen op die "de stilstand willen doorbreken". Dat stemt "hoopvol" voor de toekomst van Nederland.
Nyenrode-interview: 'We hameren harder dan ooit op het belang van resultaten'