Nieuws Vandaag

Rekenkamer vindt begrotingen ministeries vaak nog onduidelijk over doelen kabinet

De departementale ontwerpbegrotingen omvatten dit jaar € 516,8 miljard aan uitgaven en € 481,2 miljard aan ontvangsten. Maar van veel begrotingen van de ministeries is nog onduidelijk wat het kabinet ermee wil bereiken, stelt de Algemene Rekenkamer.

De Rekenkamer gaat elk jaar na of kabinetsmaatregelen voor het parlement navolgbaar zijn in de begrotingen, of ministers duidelijke en meetbare doelen stellen waarop het parlement kan controleren en of het parlement goed wordt geïnformeerd over risico’s en onzekerheden. 

Volgens Rekenkamer-president Pieter Duisenberg is van veel geld in de begroting "nog onvoldoende duidelijk wat het kabinet ermee wil bereiken". Ook is het de vraag of risico's "zoals haalbaarheid van investeringen en ombuigingen, staat van de infrastructuur, dalende onderwijsuitkomsten, tekorten op de arbeidsmarkt en onvoldoende vereenvoudigingen in een krakende uitvoering recht in de ogen worden aangekeken en aangepakt", aldus Duisenberg in een brief aan het parlement, die vergezeld wordt door aandachtspunten bij de begrotingen van de verschillende ministeries.

Geld grotendeels navolgbaar

Uit analyse van zestien ontwerpbegrotingen concludeert de Algemene Rekenkamer dat kabinetsplannen in de begrotingen over het algemeen grotendeels te volgen zijn. Er zijn echter ook maatregelen, van bijvoorbeeld de ministers van VWS en SZW, waarbij dat niet het geval is.

Het opnemen van concrete en meetbare hoofddoelen in de begroting is maar beperkt gedaan. De minister van Financiën heeft toegezegd dat het kabinet hier bij de Miljoenennota invulling aan zou geven, maar alleen begrotingen van de ministers van EZK, KGG, Financiën, IenW en VRO bevatten concrete en meetbare doelen, aldus de Rekenkamer. In de andere begrotingen ontbreken deze.

Veel risico's voor behalen resultaat niet in beeld

Volgens de Rekenkamer is er zicht op risico's in onder meer de begrotingen van de ministers van VWS (verwachte toename personeelstekort in de zorg), VRO (netcongestie, stikstof en te weinig ambtelijke capaciteit) en IenW (beschikbare geld voor instandhouding van infra is minder dan wat er nodig is, capaciteit van Rijkswaterstaat, ProRail en de markt zijn beperkt).

Maar andere belangrijke risico’s ontbreken in de begrotingen, zoals het risico op ondoelmatige bestedingen en onderuitputting door de snelle toename van de budgetten voor Defensie en LVVN, afdrachten aan de EU die vanaf 2028 jaarlijks circa € 3,7 miljard hoger kunnen zijn (BZ) en het risico dat doelen van de Kaderrichtlijn Water niet gehaald worden gehaald (IenW).

In de reeks brieven bij de departementale begrotingen noemt de Algemene Rekenkamer meer risico's die geen of weinig aandacht krijgen in de ontwerpbegrotingen. 

Bezuiniging op Rijksdienst

Een ander risico is volgens de Rekenkamer de beoogde bezuiniging op de Rijksdienst. De totale voorgenomen bezuiniging ten opzichte van 2024 bedraagt inmiddels zo’n 3,4 miljard euro, terwijl de afgelopen jaren de uitgaven alleen maar toenamen.

Die bezuiniging kan gevolgen hebben voor het niveau van publieke dienstverlening, waarschuwt de Rekenkamer. Uit een factsheet Uitvoeringstoetsen, die de Algemene Rekenkamer recent publiceerde, blijkt dat personele consequenties vaak ontbreken in haalbaarheidstoetsen voor nieuw beleid; als zulke toetsen überhaupt al worden uitgevoerd.

Verder wijst de Rekenkamer erop dat een groot deel van de huidige fiscale regelingen nooit is geëvalueerd, waardoor niet duidelijk is of ze goed werken. Van 53 regelingen die wel zijn geëvalueerd, blijkt dat zij niet doelmatig of doeltreffend zijn. Schrappen of aanpassen van deze regelingen zou het kabinet een besparing tot wel € 35 miljard kunnen opleveren. De maatregelen die het kabinet tot nu toe neemt, leveren een besparing op van ongeveer € 1 miljard.

Taskforces

Het kabinet is bezig voor zes grote maatschappelijke opgaven "departement-overstijgende taskforces" op te richten, memoreert de Rekenkamer. Daarbij gaat het om versnelling woningbouw, landbouw, natuur en stikstof, toekomstige welvaart en vestigingsklimaat, slagvaardige overheid, asiel en migratie en ondermijning.

De Algemene Rekenkamer geeft het parlement in overweging om haar controlerende taak hier "commissie-overstijgend in te vullen, aansluitend bij de departement-overstijgende maatschappelijke opgaven".

De laatste jaren is het in de Tweede Kamer gebruikelijk geworden om de controle op de begrotingen uit te voeren samen met begrotingsrapporteurs in de commissies. De Algemene Rekenkamer wil het parlement hierin graag ondersteunen.

• Algemene Rekenkamer: Begrotingen ministers geven nog geen duidelijk pad naar toekomstige resultaten