Visser: Kamer moet kasstelsel loslaten
Oud-Rekenkamerpresident Arno Visser roept de Tweede Kamer op deze week bij de algemene financiële beschouwingen te kiezen voor een baten-lastenstelsel voor de rijksoverheid.
Visser, tegenwoordig voorzitter van Bouwend Nederland, schrijft in een opiniebijdrage in het FD dat de rijksboekhouding inzicht mist in baten, lasten en bezittingen. Volgens hem biedt het huidige kas-verplichtingenstelsel onvoldoende financieel inzicht en belemmert het de parlementaire controle. De beschouwingen met minister van Financiën Eelco Heinen beginnen woensdag.
Door het huidige stelsel beschikt de Kamer volgens Visser niet over informatie die gemeenteraadsleden wel krijgen. "Boekhouden met louter kas en verplichtingen is niet alleen achterhaald, het doet de democratie een slechte dienst", aldus Visser.
Heinen verdedigde in 2025 het bestaande stelsel in een brief met het argument dat het budgetrecht van het parlement daarin sterk is verankerd. Ook benadrukt de minister dat andere boekhoudregels geen extra investeringsruimte opleveren. Visser onderschrijft dat laatste, maar stelt dat dit ook niet wordt beweerd in serieuze adviezen. "Een moderne boekhouding maakt betere afwegingen mogelijk en verbetert de doelmatigheid", schrijft hij. Zo kan eerder ingrijpen voorkomen dat uitgesteld onderhoud duurder wordt.
De minister noemt de overstap volgens Visser complex en vraagt zich af of de voordelen opwegen tegen de nadelen. Daartegenover staan volgens de oud-Rekenkamerpresident kosten die Heinen onbesproken laat. Omdat geen IT-systeem op de markt het kasstelsel ondersteunt, moeten ministeries volgens Visser duur maatwerk bestellen. Medewerkers hebben bovendien bijscholing nodig.
Wennink
Onlangs riep ook voormalig ASML-topman en oud-registeraccountant Peter Wennink op tot een baten-lastenstelsel. In een interview met Vrij Nederland stelde hij dat het Rijk onvoldoende onderscheid maakt tussen gewone uitgaven en investeringen die later opbrengsten opleveren. "Als ik op die manier ASML had geleid, dan hadden we niet meer bestaan. Klaar", zei Wennink. In een interview met het FD reageerde Heinen op Wennink door te zeggen dat je geen boekhoudregels nodig hebt om te investeren.
Visser wijst erop dat gemeenten, provincies, ziekenhuizen, scholen en bedrijven al met baten en lasten werken. Verschillende stelsels naast elkaar bemoeilijken volgens hem ook de beoordeling van gezamenlijke overheidsprogramma's.
Een in 2016 ingestelde adviescommissie adviseerde een jaar later al tot een stapsgewijze overstap, schrijft Visser. Hij vindt daarom dat de Kamer nu moet besluiten. Tijdens de algemene politieke beschouwingen zijn opnieuw moties ingediend om de mogelijkheden te onderzoeken. Volgens Visser ligt de benodigde onderbouwing al bijna tien jaar klaar.