Wennink laakt 'middeleeuwse' boekhouding Rijk
Voormalig ASML-ceo Peter Wennink vindt dat minister van Financiën Eelco Heinen Nederland op achterstand zet, door nog steeds vast te houden aan het kas-verplichtingenstelsel, in plaats van over te stappen op een baten-lastenstelsel.
Dat zegt Wennink in gesprek met Vrij Nederland. Volgens de oud-registeraccountant maakt het Rijk onvoldoende onderscheid tussen gewone uitgaven en investeringen die later opbrengsten opleveren. De discussie over het baten-lastenstelsel versus het kas-verplichtingenstelsel speelt al twee decennia binnen de Rijksoverheid.
Wennink neemt geen blad voor de mond in het interview met Vrij Nederland en noemt het huidige begrotingsbeleid "middeleeuws". In het kas-verplichtingenstelsel worden toekomstige opbrengsten van investeringen niet meegenomen. "Als ik op die manier ASML had geleid, dan hadden we niet meer bestaan. Klaar", aldus Wennink.
Volgens de oud-ceo staan "het conservatisme" van de ambtelijke top van het ministerie van Financiën en minister Eelco Heinen van de VVD de investeringen in het toekomstige verdienvermogen van Nederland in de weg. Wennink zegt niet tegen strenge begrotingsregels te zijn, maar wel tegen de regels die het Rijk nu hanteert.
Decennialange discussie
De discussie over baten-lasten versus kas-verplichtingen is niet nieuw. In 2008 besloot toenmalig minister van Financiën Wouter Bos nog af te zien van rijksbrede invoering van het baten-lastenstelsel. Een pilot bij het ministerie van Landbouw had volgens het kabinet uitgewezen dat de overstap te kostbaar zou zijn en te veel administratieve lasten zou veroorzaken.
In 2017 kwam opnieuw beweging in het dossier. De Adviescommissie Verslaggevingsstelsel Rijksoverheid adviseerde stapsgewijs toe te werken naar meer baten-lasteninformatie. Daarbij werd toen ook al gewezen op het beperkte inzicht dat het kasstelsel geeft in bezittingen en exploitatiekosten. Gemeenten, provincies en andere delen van de publieke sector werkten toen al langer met baten en lasten.
Een jaar later noemde Arno Visser, destijds president van de Algemene Rekenkamer, het kas-verplichtingenstelsel "achterhaald". Volgens hem zou een baten-lastenstelsel beter inzicht geven in de werkelijke kosten en de financiële positie van ministeries. Ook in 2019 stond invoering opnieuw op de politieke agenda. Kamerleden wilden onder meer pilots bij Defensie en Infrastructuur en Waterstaat, maar dat strandde wederom bij de ministeries.
De Algemene Rekenkamer uitte in een rapport in 2021 over bezittingen van de Rijksoverheid ook weer flinke kritiek op het begrotingsstelsel. Volgens de Rekenkamer is het moeilijk vol te houden dat de overheid wel verslaggevingsregels stelt aan anderen, maar niet aan zichzelf. "Uitgezonderd de ministeries zijn alle organisaties van enige betekenis in Nederland - privaat en publiek - wettelijk verplicht zich over hun bezittingen via een balans te verantwoorden."
Markt heilig verklaard
Peter Wennink meent dat Nederland in tien jaar 151 tot 187 miljard euro moet investeren, onder meer in kennis, technologie en innovatie. De staat zou daarvan ongeveer een kwart voor zijn rekening moeten nemen. Maar hij ziet het voorlopig niet gebeuren, omdat de overheid zijn investerende rol niet serieus genoeg neemt.
Volgens Wennink is er te veel geprivatiseerd en is de markt heilig verklaard. "Dat hebben we gewoon niet goed gedaan." Eelco Heinen is vooralsnog niet overtuigd. "Een euro kun je maar één keer uitgeven", stelt de minister in een reactie op het interview met Wennink.
- Artikel Vrij Nederland: 'Peter Wennink: begrotingsbeleid kabinet is middeleeuws'
- Overzicht bezittingen Rijk ontbreekt: inventarisatie Rekenkamer is nodig (2021)
- Baten-lastenstelsel Rijksoverheid: gaat het er nu echt komen? (2019)
- President Rekenkamer: Rijk moet boekhouden volgens baten-lastenstelsel (2018)
- Financieel beheer Rijk stapsgewijs richting baten-lastenstelsel (2017)
- Baten- en lastenstelsel bij het Rijk: beter laat dan nooit (2017)