Opinie 17 juni 2008

Bedrijfsvoeringsparagraaf leidt niet tot dubbelrol departementale accountant!

In 'de Accountant' van juni 2008 stelt Christianne den Houting dat ‘Departementale auditdiensten in een ongewenste dubbelrol verkeren'. Daar is geen sprake van.

De bedrijfsvoeringsparagraaf bij het Rijk is ingevoerd als gevolg van de IBO regeldruk en controletoren. De verschuiving van auditor als ‘direct reporter' naar het management ligt erg voor de hand in een moderne visie op goed bestuur. De verantwoordelijke partij (de minister) dient aan zijn controleur (het parlement) verantwoording af te leggen over de begrotingsuitvoering, ook over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering. Van een ongewenste dubbelrol voor auditdiensten is hierbij geen sprake. De scheiding van verantwoordelijkheden - en de aansluiting van de rapportages daarop - past prima bij opvattingen over 'goed bestuur'.

Auditdiensten vervullen voor de minister een 'zijlichtfunctie'. Dit houdt in dat zij, op basis van kwantitatieve eisen van de Tweede Kamer, de minister informeren over overschrijdingen. Hierbij wordt ook ‘zijlicht' gegeven over financieel en materieel beheer, de totstandkoming van in het jaarverslag opgenomen niet-financiële informatie en verrichte onderzoeken naar overige aspecten van de bedrijfsvoering.

Het is aan de minister om zich te verantwoorden over de bedrijfsvoering. Hierbij is het 'zijlicht' van de auditdienst één bron van informatie. Het 'hoofdlicht' komt uit het management control systeem, in de vorm van kwalitatieve én kwantitatieve informatie voor sturing, beheersing en verantwoording.

Op basis hiervan stelt de minister de bedrijfsvoeringsparagraaf op. Al te rigide normen wat daar in moet staan leidt vooral tot een 'plichtmatig nummertje' in plaats van een eigen professionele afweging. Als een minister zich er nu te gemakkelijk van af maakt, is het aan de Tweede Kamer hem/haar daar op aan te spreken.

Dit is geen andere rol dan bij het traditionele onderzoek naar de getrouwheid van de jaarrekening. Het management stelt op basis van de primaire bronnen de verantwoording op. Bij de controle constateert de accountant in veel gevallen nog fouten en/of onzekerheden. Deze meldt hij bij het management. Het management beslist vervolgens welke fouten en/of onzekerheden aanleiding geven tot aanpassing van de jaarstukken. De accountant weegt daarna de resterende fouten en/of onzekerheden.

Bij de aangepaste jaarstukken geeft de accountant vervolgens een accountantsverklaring af. Hierbij hoor ik nooit accountants over zelftoetsing.

Zowel bij dit traditionele getrouwheidsonderzoek als bij het rechtmatigheidsonderzoek waar Den Houting over schrijft, is sprake van een heldere verdeling van verantwoordelijkheden. In beide situaties is het management aan zet om te verantwoorden. Hierbij is het 'uit den boze' om als accountant zelf aan het opstellen van de jaarrekening mee te werken, evenals het ‘uit den boze' is om aan de bedrijfsvoeringsparagraaf mee te schrijven.

Een tweede opmerkelijke stelling van Christianne den Houting is dat gemeenten niet in staat zouden zijn te bepalen of rechtmatigheidstoleranties zijn overschreden. Dit komt neer op de veronderstelling dat gemeenten op het terrein van rechtmatigheid geen management control-systeem (hoe eenvoudig ook) hebben waaruit dit naar voren komt. Rechtmatigheid moet echter in de lijn onder de aandacht zijn en op totaalniveau bewaakt worden door een afdeling Financiën. Ook in kleine organisaties is dat haalbaar.

Dat gemeenten pas sinds 2004 met een accountantsverklaring over rechtmatigheid te maken hebben, terwijl departementen er al twintig jaar mee werken, doet daar niets aan af. De plicht wet- en regelgeving na te leven is immers niet nieuw.

Het door gemeenten kopiëren van de bedrijfsvoeringsparagraaf van het Rijk is zeker niet als 'fout' te bestempelen, zoals Den Houting doet. Wel kan de specifieke situatie bij gemeenten aanleiding geven onderdelen anders in te richten. Vooralsnog heb ik daar echter geen steekhoudende argumenten voor gehoord.