Opinie 24 januari 2011

Accountant, laat je toegevoegde waarde bij gemeenten niet verdampen

Recent verscheen een rapportage van Deloitte Real Estate Advisory over de financiële effecten van de crisis op gemeentelijke grondbedrijven. Uit de rapportage blijkt dat gemeenten € 2,4 miljard tot € 3 miljard aan resultaten mislopen op lopende projecten. Hiervan leidt €1,0 tot € 1,5 miljard tot afwaarderingen of voorzieningen voor verliezen.

Het is verbazingwekkend dat deze bedragen en uitkomsten als een verrassing komen voor gemeenten ('veel ernstiger dan wij oorspronkelijk dachten', zo spreekt de VNG). Maar ook voor accountants zijn er relevante conclusies te trekken.

Voorop staat dat gemeenten hier zelf hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Hebben ze voldoende doordachte berekeningen gemaakt? Zijn de uitgangspunten van de projecten realistisch, is de beheersing adequaat, zijn er goede risico-inschattingen gemaakt? Zijn er scenario's voorhanden die projecteren wat er kan gebeuren, is er een risicoprofiel gemaakt van het grondbedrijf en wat zijn de buffers als het even anders loopt?

Op micro- en macroniveau moeten gemeenten zich dat afvragen.

Toch komen ook accountants hier niet zomaar mee weg. Logische vragen - na die aan gemeenten - zijn: Hebben accountants gemeenten gewaarschuwd voor dit scenario? Hebben zij de vinger gelegd bij het (kennelijk) ontbreken van denkbare scenario's, risicoberekeningen en in het algemeen het toegenomen risicoprofiel van gemeenten?

Uit CBS-cijfers blijkt dat gemeenten gezamenlijk voor € 12 miljard hebben geïnvesteerd in grondposities. Je mag toch redelijkerwijs verwachten dat accountants, op individueel niveau maar ook op het niveau van de beroepsgroep, gemeenten waarschuwen voor eventuele gebreken in de beheersing en het verschuivende risicobeeld?

Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat hier ‘toegevoegde waarde' te halen is.

Wij moeten als accountants niet alleen ons werk goed doen maar ons ook afvragen of we wel de goede dingen doen. En dan ook de wetgever daarop wijzen, Namelijk door te zeggen: "Je vraagt ons de verkeerde dingen te doen, je kunt ons beter opdragen....".

En dan moet volgen waar het wel om gaat!

Achteraf de 'schade' vaststellen, controleren of de cijfers op de goede plek staan en deze rechtmatig zijn is hier - hoewel het de strikt wettelijke rol is - veel te beperkt. Ik weet dat accountants daartoe wettelijk niet verplicht zijn, maar adviezen zoals hierboven genoemd behoren wel tot hun natuurlijke rol.

Als er kritiek komt, zoals vorig jaar van de AFM, is te snel de reflex dat we beloven het beter gaan doen. Dat het beter moet blijkt ook duidelijk uit een voorbeeld over bouwgronden op pagina 17 van het AFM-rapport.

Maar over de rolopvatting is maar weinig discussie. Een rondgang langs accountants door het blad Binnenlands Bestuur levert alleen maar versterking van dit idee op.

Deloitte reageert onder andere met:

"Ik betwijfel of gemeenten er blij van worden om al die scenario's te schrijven. We willen het best doen, maar het behoort niet tot de opdracht van de accountant. In het geval van grondexploitaties bijvoorbeeld kunnen we van alles doorrekenen, maar dat is dan een aanvullende dienst, waarbij we onze real estate specialisten betrekken. Die zit niet in de prijs die we afgeven voor de accountantscontrole, al reserveren we ook daarin vaak een bedrag voor het beantwoorden van specifieke vragen vanuit de gemeenteraad."

Bij Ernst & Young is het al niet veel beter:

"Wij controleren of de waardering van grondexploitaties juist in de boeken staat. Dat doen we op basis van een inschatting met een bepaalde bandbreedte, want het is heel moeilijk aan te geven hoe die waardering precies moet zijn. We zitten nu in een dip, maar misschien trekt de markt over een paar jaar enorm aan, waardoor de waardeverdamping waarvoor Deloitte nu waarschuwt zich veel minder sterk voordoet. De accountant is geen helderziende"

En:

"De accountant kan daar niets aan doen, want die toetst achteraf. Een accountant kan dus nooit vooraf waarschuwen, hij kijkt immers terug. Daar komt bij dat ook accountants gewone mensen zijn: niemand kon destijds bevroeden dat de kredietcrisis zulke zware consequenties zou hebben voor gemeentelijke grondexploitaties"

Kom op heren accountants!, denk ik dan. Als je zo'n extra dienst bestélt, dan krijg je opeens wél specialisten over de vloer die je precies kunnen zeggen wat er allemaal schort aan je uitgangspunten, aan je beheersing en wat er moet gebeuren om de risico's tot aanvaardbare proporties terug te brengen. Die expertise is dus binnen het accountantsbureau aanwezig.

Wat de kantoren vanuit hun adviesrol doen, moeten ze in dit geval ook vanuit de natuurlijke rol als controleur doen, zij het wellicht minder uitvoerend en diepgaand. Het gaat om de manier van kijken en het signaleren van evidente risico's. En dat - om met Jules Muis te spreken - zowel als micro- als macropoortwachter.

Accountants, lever ook hier je 'toegevoegde waarde' in plaats van die stilzwijgend voor je ogen te laten verdampen!