Opinie 20 mei 2014

Beste accountant is maatschappelijke accountant

De AFM-discussie over accountants moet verder gaan dan alleen het bestuursmodel. Er is meer nodig om maatschappelijke relevantie weer op de agenda te zetten.

Voor een vakgebied dat draait om de centen is het verhelderend om te praten over aspecten waar geen euro aan te pas komt. Alleen al daarom is het zinvol om de dialoog over de bestuursmodellen van accountancykantoren te starten met een brede discussie over de maatschappelijke relevantie van dit vakgebied. En daarmee van de functie, mogelijkheden en beperkingen ervan. 

De AFM vestigt de aandacht op onafhankelijke besturen en kan inspiratie putten uit de groep middelgrote kantoren die zijn voortgekomen uit de coöperatieve wereld. Zij hanteren al honderd jaar een bestuursmodel dat de tand des tijds heeft doorstaan en opnieuw uiterst modern is. 

Zij zijn moreel verweven met maatschappelijke organisaties en een duidelijke achterban van ondernemers. Hun accountants worden niet alleen door de klant afgerekend op kosten en baten, maar ook op hun maatschappelijke betrokkenheid. 

In dit laatste aspect zit de essentie: accountancy is geen vak als alle andere. De reikwijdte van onze dienstverlening gaat verder dan de verplichting aan de opdrachtgever. De kwaliteit van ons werk is van directe invloed op de werkgelegenheid van miljoenen, de toekomstvastheid van honderdduizenden bedrijven en instellingen en de belastinginkomsten van onze natie. 

Zoals artsen medeverantwoordelijk zijn voor de medische gezondheid van ons land, zijn accountants dat voor het economisch welzijn. En dat verklaart waarom aan beide beroepsgroepen bijzondere eisen mogen worden gesteld. Dat geldt voor zowel individuele accountants als de organisatievorm waarin zij opereren. Dat kunnen maatschappen zijn of vennootschappen, zoals mijn eigen organisatie, waarin zij als werknemer opereren onder onafhankelijke toezichthouders. 

Ondernemersvrijheid is een groot goed. Maar voor de accountant hoeft deze vrijheid niet absoluut te zijn. Dat is die ook niet voor bijvoorbeeld notarissen en medisch specialisten. Zij opereren eveneens binnen kaders die niet eens zozeer (of exclusief) regelgeving betreffen als wel cultureel van aard zijn. Integriteit, persoonlijke betrokkenheid en inzichtelijke kwaliteit zijn hierin de kernbegrippen. 

Delen van ons vakgebied hebben zich, in het kielzog van de mondialisering, ontwikkeld tot een beroepsgroep die zich spiegelt aan de snelle moneymakers van Wall Street en haute finance. Dat beeld is tenminste ontstaan. 

De realiteit is dat het merendeel van de beroepsgroep zich wijdt aan de minder spectaculaire dagelijkse dienstverlening aan kleine en middelgrote ondernemingen, die de ruggengraat van de economie vormen. Voor de individuele ondernemer is de individuele accountant de vertrouwenspersoon bij uitstek. Voor de beroepsgroep en de maatschappij moet hetzelfde (weer) gelden. 

Daarom moet de door de AFM aangezwengelde discussie verder gaan dan het bestuursmodel van kantoren. Want er is meer nodig om de `maatschappelijke accountant' op de agenda te zetten en in de hoofden van het publiek te verankeren. 

Accountancyopleidingen die terug naar de basis gaan, integriteitsprogramma's als integraal onderdeel van het HR-beleid, collega's die elkaars werk niet alleen naar de letter maar ook naar de geest van de wet beoordelen, een imagocampagne voor het vak die even nuchter als realistisch is en politieke erkenning van de status aparte van accountancyondernemerschap. 

Punten die niet allemaal morgen in praktijk kunnen worden gebracht. Maar die allemaal beginnen met een simpele constatering. De beste accountant is de maatschappelijke accountant.

Deze bijdrage is tevens gepubliceerd als opinie in het Financieele dagblad van 19 mei 2014.