Opinie 23 mei 2014

Meer van hetzelfde, of iets anders?

'De manier waarop de maatschappij tegen ons aankijkt, sterkt ons in de overtuiging dat we moeten veranderen', zei (inmiddels ex-)KPMG-topman Jurgen van Breukelen kort geleden.

De motivatie om te 'moeten' veranderen ontstaat door druk uit de buitenwereld - evenals zijn 'vrijwillig' vertrek overigens, natuurlijk zonder een woord van spijt en met behoud van salaris. Introspectie, bezinning en gewetensonderzoek? Niet bij de accountant.

De politiek geeft de accountantssector tot september om te komen met concrete maatregelen om de kwaliteit van de beroepsuitoefening te waarborgen, en zal dan kijken of nieuwe wetgeving alsnog nodig is.

Toenemende pressie voor verandering correleert met een toename van regelgeving - een bijna Pavloviaans reflex. Leveren meer regels en meer wetten meer integriteit, meer fatsoen op? Meer arbeidsvreugde?

Reeds 2500 jaar geleden werd hieraan getwijfeld door de filosoof Lao Zi, die stelt dat meer wetten tot meer criminelen leiden. Wetten zijn externe richtlijnen, en daarom zijn ze vaak moeilijk te internaliseren en te integreren in het eigen professioneel handelen.

De werknemer, niet alleen op het accountantskantoor overigens, bevindt zich als een rat in een draaiend wiel. Hoe harder hij rent, hoe sneller het wiel draait. Hoe sneller het wiel draait, hoe harder hij moet rennen - uitputting en dood liggen in het verschiet.

Wat gaat het worden? Meer van hetzelfde of meer van iets anders?

Meer van iets anders impliceert het uitwerken van een alternatieve visie op de organisatie en behelst niets minder dan een systeembreuk. Het veronderstelt de essentiële bereidheid van de accountant tot introspectie en zelfkritiek en vraagt bezinning op wat een goed en bevredigend (beroeps)leven inhoudt - voor individu en organisatie als geheel.

Een van de factoren die aan een dergelijk leven kunnen bijdragen is het ontwikkelen van het besef bij de accountant dat het effect van het eigen handelen weer bij hemzelf terugkomt - als een echo. Door de gevolgen van de eigen acties waar te nemen, en daar vervolgens bij stil te staan, ontstaat de mogelijkheid om - van binnenuit - het eigen handelen aan en bij te sturen.

De persoonlijke 'verantwoordelijkheid' staat hierbij centraal. Een wijziging of correctie wordt dus niet primair bepaald door externe regelgeving.

Zodoende ontstaat er een zinvolle en duurzame dialoog tussen accountant en buitenwereld. Hierdoor kan er een voor alle partijen creatief en bevredigend netwerk ontstaan tussen accountant, medewerkers en opdrachtgevers, waarbij de door de accountant geïnvesteerde energie ook weer bij hem terugkomt.

Het principe van de terugkerende energie wordt ook gebruikt in de Chinese vechtkunst. Daar wordt de aanval van de tegenstander positief gebruikt als 'gift' of 'geschenk', een gift van energie.

Zo beschouwd hoeft de accountant niet van schrik te verstijven wanneer hij wordt aangevallen of kritiek krijgt uit de buitenwereld.
Hij hoeft ook niet te vluchten en voor de problemen op de loop te gaan. En hij hoeft, ten slotte, ook niet terug te vechten. In plaats van telkens in nieuwe rechtszaken verwikkeld te raken kan de 'tegenstander' worden verwelkomd en kan de kracht van diens energie dienen voor de eigen voeding.

De tot nu toe gangbare, op kortetermijnresultaat gerichte attitude daarentegen leidt tot een tegengesteld resultaat: óf tot een gevecht, met een winnaar en een verliezer, óf tot verstarring. Zij kan ook resulteren in frustratie en vlucht - met somberheid en boosheid tot gevolg.