Opinie 12 september 2016

Laat accountants een kathedraal bouwen

Wie is er angstig: de accountant of het bedrijfsleven? Hierover werd de afgelopen weken flink gediscussieerd in het FD en op deze site. In plaats van een defensieve reactie op deze vraag schetsen wij een oplossing: laat accountants een Marktmeester-kathedraal bouwen.

In het FD van 26 augustus 2016 tekenen enkele cfo's de angstpsychose waarin de accountant verkeert. Terwijl de accountant zich verschuilt achter regels en druk is met het dichttimmeren van dossiers, hebben zij behoefte aan een zinvol gesprek over de vraag of de organisatie in control is. Accountantskantoren, minister Dijsselbloem en de AFM (FD 27 augustus) vatten de klacht van de bedrijven op als een compliment en zien deze ontwikkeling als een vooruitgang.

Deze conflicterende visies op het accountantsberoep passen in het beeld van de zwarte en de witte wereld van Daan Quakernaat in "Ga kathedralen bouwen!" (2011). In de zwarte wereld is aandacht voor structuur, checklisten, regels, procedures en controle, terwijl in de witte wereld visie, intuïtie, betrokkenheid, innovatie en vertrouwen centraal staan. In plaats van zich terug te trekken in de zwarte wereld, moeten accountants meer switchen tussen beide werelden.

Ons voorstel is dat accountants een Marktmeester-kathedraal bouwen om uit de huidige impasse te geraken. Wettelijke controles van grote organisaties van openbaar belang worden voortaan gecontroleerd door een 'marktmeester'. Deze marktmeester is een collectief samenwerkingsverband, dat tegen een vaste en redelijke vergoeding talentvolle accountants inhuurt van de accountantskantoren met een wettelijke controlelicentie. Zowel van big four als non-big four kantoren en voor een vaste periode van vijf tot zeven jaar. De marktmeester inventariseert de vereiste kennis en vaardigheden om deze controleklanten te bedienen, bepaalt de benodigde hoeveelheid uren en wijst controleteams toe. Kennis en ervaring zijn hierbij doorslaggevend in plaats van budget en margedruk.

De marktmeester betrekt diverse stakeholders in het controleproces, die actief participeren om de controlekwaliteit te verhogen. Hierbij denken wij aan de AFM, de Belastingdienst, het ministerie van Financiën, investeerders en beleggers. Vanuit deze multidisciplinaire teams wordt real-time gecontroleerd of organisaties in control zijn en deugdelijk rapporteren. Hierbij worden instrumenten ingezet om fraude en onregelmatigheden op te sporen. Kennis en inzichten die zijn opgedaan worden gedeeld met de maatschappij.

De financiering van deze marktmeester vindt plaats door een controlevergoeding vanuit de controleklanten. De huidige accountantskantoren specialiseren zich naar eigen inzicht in andere vormen van dienstverlening, zowel op audit als adviesgebied, buiten het domein voor wettelijke controles van organisaties van openbaar belang.

Deze hervorming in het accountantsberoep vraagt visie, lef en creativiteit. Onze voorouders begonnen gewoon met het bouwen van kathedralen. Men was met weinig middelen tot grootse dingen in staat. Typerend aan het bouwen van kathedralen is dat zij nooit af en voortdurend in restauratie zijn. De Sagrada Familia is na 130 jaar bouwen net over de helft. Ideeën en bouwplannen veranderen voortdurend, door voortschrijdend inzicht en een praktijk die vaak weerbarstiger blijkt dan de theorie. Er worden ook wel eens fouten gemaakt en af en toe stort een muur of toren in. Toch weerhield dit onze voorouders niet om verder te bouwen. Wie durft?

Een verkorte versie van deze opinie verscheen in het FD van zaterdag 10 september 2016.