Opinie 27 maart 2017

Verplichte accountantscontrole

Arjan Brouwer (PwC) stelt voor de verplichte accountantscontrole af te schaffen. Daarop is al door meerdere personen gereageerd (Jan Bouwens, Marcel Pheijffer, Robin Litjens). Wat nog onvoldoende duidelijk is benoemd, is dat afschaffing niet zo maar kan. De verplichte controle is gebaseerd op EU-regelgeving. Afschaffen kan een land niet, een deels eigen invulling geven en accenten aanbrengen kan wel.

De verbetering van de kwaliteit, die volgens Brouwer zou moeten voortkomen uit de afschaffing, wordt terecht door diverse deskundigen betwijfeld. Ik geloof daar ook niet in. Ik heb een andere oplossingsrichting, die ik graag uiteen zet. De kern is een hele forse verhoging van de grens voor verplichte accountantscontrole, met tevens een aanscherping van de eisen in het geval van controle.

Controledomein

Verplichte controle is nu van toepassing bij overschrijding van (twee van de drie) grenzen zoals genoemd in de wet. Die grens ligt nu onder meer op een omzet van twaalf miljoen euro. Daarboven zijn ondernemingen controleplichtig.

De kwaliteit van controles is, gezien vele schandalen in de afgelopen vijftien jaar en de resultaten van AFM-toetsingen, op zijn minst heel matig te noemen. Het 'niet-oob-domein' wordt indirect getoetst door de NBA en de SRA, en de resultaten van die toetsingen zijn nog slechter dan van de grote kantoren. Er is nog steeds te veel commerciële druk binnen de grote kantoren om aanvullende diensten weg te zetten bij de controleklanten.

De mkb-kantoren hebben last van alle ontwikkelingen. Niet alleen zijn ze niet in staat om controles van voldoende kwaliteit te leveren, de personele bezetting levert ook grote problemen op. De SRA piepte onlangs over de verhoging van de opleidingseisen en dreigt zelfs met een rechtszaak tegen de CEA. De SRA-kantoren zijn duidelijk niet of nauwelijks in staat om aan de Wta-verplichtingen te voldoen. Waarom tegen beter weten in hieraan vasthouden?

Als de grens voor controleplicht wordt verhoogd, heeft dat vele positieve gevolgen. Ik stel voor een omzet van 250 miljoen euro te hanteren. Daarmee wordt het aantal controleplichtige ondernemingen uiteraard fors kleiner, wat zal leiden tot een evenredige afname van het aantal kantoren met een Wta-vergunning. Ik schat dat er nog zo'n vijftig kantoren zullen overblijven die wettelijke controles doen. Maar dan ook wel heel bewust, met een focus op topkwaliteit. Geen additionele diensten meer voor controleklanten, maar met een rechte rug, trots op het vak van controlerend accountant.

Een aanscherping van de regels is noodzakelijk, onder meer inzake onafhankelijkheid. De huidige ViO is een slap aftreksel van big four-gelobby binnen de NBA, om diverse commerciële diensten nog steeds te kunnen blijven aanbieden. Opdrachtgevers moeten kiezen voor een strenge controleur, die geen andere belangen meer heeft. Daar hoort dan ook een passend prijskaartje aan te hangen, niet iets dat als "moetje" erbij wordt gedaan.

Er zijn vele voorbeelden van niet-wenselijke combinaties, maar in het beperkte kader van deze opinie volsta ik met de zogenaamde impairment test op geactiveerde goodwill. Je kunt als accountant nooit objectief staan tegenover een dergelijke test als je daarvoor betrokken bent geweest bij de overname, het due diligence onderzoek en de bepaling van de goodwill (zogenaamde PPA). Rvc's en cfo's zouden hier overigens ook strakker in moeten zitten en voor dit soort specialismen juist níet moeten kiezen voor hun huisaccountant.

Mkb-domein

In het mkb is voor ondernemingen tot een omzet van 250 miljoen euro geen verplichte controle meer van toepassing. De mkb-accountantskantoren kunnen zich concentreren op waar ze goed in zijn, namelijk huisadviseur voor ondernemers. Een gewaardeerde adviseur die van vele markten thuis is. Geen last meer van een vervelende set regels, die voor een handjevol klanten van toepassing is, maar enorm veel impact heeft. 

Een nadere discussie is nodig om bovenstaande verder uit te werken. Het is echter hoog tijd voor concrete stappen, die daadwerkelijk kunnen bijdragen aan een betere accountantscontrole.