Fred Go

Kunstmatige intelligentie, oftewel AI, is geen toekomstmuziek meer en inmiddels een realiteit die organisaties dwingt om hun strategieën en bedrijfsmodellen onder de loep te nemen. Toch lopen veel organisaties vast bij de vraag: hoe maak je AI echt werkbaar en veilig? Je wilt voorkomen dat AI beslissingen neemt die oncontroleerbaar of niet gewenst zijn voor het management.

'AI biedt nu al kansen, door onder andere snellere documentanalyses en voorstellen voor betere risicobeheersing.'

AI transformeert in hoog tempo verschillende sectoren en interne accountants staan voor de uitdaging om deze technologie niet alleen te begrijpen binnen de organisatie waar ze werken, maar er ook over te rapporteren. AI biedt nu al kansen, door onder andere snellere documentanalyses en voorstellen voor betere risicobeheersing. Tegelijkertijd spelen er vragen over compliance, ethiek en betrouwbaarheid, maar ook over cybersecurity-risico's. Hoe kunnen interne accountants, binnen de organisaties waar zij werken, deze organisatie kritisch evalueren én bijdragen om AI verantwoord in te zetten? Het AI-readiness-kader kan hierbij helpen.

Waarom AI-readiness nú belangrijk is

De verwachtingen rondom AI zijn hooggespannen. Organisaties experimenteren met data-analyse, ondersteuning van klantenservice-afdelingen en zelfstandig werkende AI Agents*, die medewerkers ondersteunen en taken kunnen overnemen. Daarnaast ontwikkelen toezichthouders en wetgevers nieuwe richtlijnen voor AI-gebruik, zoals de Europese AI Act.

Organisaties realiseren zich dat als ze zonder plan met AI starten, ze risico's lopen op het gebied van compliance, concurrentievermogen en dataveiligheid. Ook gevestigde organisaties moeten gaan pionieren met de start-up/scale-up werkwijze van fail fast & learn fast, want anders zullen concurrenten hen voorbijstreven en gaan hun klanten verder kijken.

AI wordt steeds slimmer

We beschikken momenteel over de 'domste'  versie van AI, want AI wordt alleen maar slimmer. In november 2022, bij de mondiale kennismaking met ChatGPT, was AI een slimme 'stagiair'. Inmiddels zijn we 2,5 jaar later en is het model van OpenAI op veel fronten een expert, die snel bijleert en diepgaand onderzoek voor je kan uitvoeren.

'Voor interne accountants zelf biedt AI nieuwe kansen qua efficiëntie en innovatie, maar ook verantwoordelijkheid om te zorgen voor transparantie, ethiek en betrouwbare besluitvorming.'

Om AI op een effectieve en verantwoorde manier te integreren in organisaties die met het three-lines-model werken, kan de interne accountant vanuit zijn derde lijn-rol door het bestuur of de raad van commissarissen van de organisatie gevraagd worden om een nulmeting uit te voeren. Ook de externe accountant zal hierin geïnteresseerd zijn, om het beeld van de organisatie te completeren.
De zeven AI-readiness-pijlers kunnen hierbij als kernpunten dienen voor een kader of gestructureerde aanpak. Deze lijst helpt interne accountants op weg om te beoordelen waar een organisatie staat in haar AI-volwassenheidsniveau en welke stappen nodig zijn om AI strategisch in te zetten.

Voor interne accountants zelf biedt AI nieuwe kansen qua efficiëntie en innovatie, maar ook de verantwoordelijkheid om te zorgen voor transparantie, ethiek en betrouwbare besluitvorming. Naast de beoordeling van de gehele organisatie, kan de interne accountant ook van de eigen interne accountants-afdeling de AI-readiness in kaart brengen, om hierna het ambitieniveau te bepalen. De AI-readiness-pijlers kunnen een praktisch instrument zijn om deze AI-transitie gestructureerd en gecontroleerd te ondersteunen.

De rol van de interne accountant in de AI-transitie

De interne accountants-afdeling speelt een belangrijke rol in het begeleiden van organisaties bij AI-readiness. Dat kan door AI-aspecten pro-actief te integreren bij alle werkzaamheden en door samen met operationele/interne controle-afdelingen AI-assessments te ontwikkelen, als onderdeel van het internal control framework en met aandacht voor ethische, wettelijke en cybersecurity aspecten van AI.

Door AI op te nemen in de reguliere verificatiewerkzaamheden, kunnen interne accountants een belangrijke rol vervullen om waarde toe te voegen aan een betrouwbare inzet van AI binnen de organisatie.

Van nulmeting naar actie

De interne accountants-afdeling kan proactief de AI-readiness van de organisatie toetsen na een nulmeting en frequente follow-ups uitvoeren. De grootste knelpunten en verbeterkansen worden dan inzichtelijk. Vervolgens kan het management sturen en een roadmap op- of bijstellen om AI verantwoord en effectief te implementeren binnen de organisatie.

De AI-readiness-pijlers bieden een gestructureerd kader aan de interne accountant om organisaties tijdens de transitie te ondersteunen. Dat kader helpt bij het beoordelen van het AI-volwassenheidsniveau en geeft richting aan de stappen die nodig zijn om AI effectief en verantwoord in te zetten.

De vraag is niet óf AI een rol gaat spelen in uw organisatie, maar hoe goed de organisatie en u als interne accountant erop voorbereid zijn. Graag sluit ik af met de vraag: Bent u AI-ready?

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van de NBA Leidraad AI in Control (oktober 2024). De geselecteerde informatie is aangevuld met eigen accenten, met als doel de toepasbaarheid voor interne accountantsafdelingen te vergroten.

Noot
* Agents vertegenwoordigen systemen die op intelligente wijze taken uitvoeren, variërend van eenvoudige werkprocessen tot het nastreven van complexe, open-einde doelstellingen.