Irene Kramer

"Cultuur tastbaar gemaakt", noemt Gera Hamer het naderhand. Zij opent en sluit een cultuurmiddag vol energie en creativiteit, die niet alleen gaat over implementatie, maar ook over inspiratie. Een middag vol experimenten, samendoen en van elkaar leren, met tools die we als deelnemers meenemen naar onze eigen teams en organisaties. Hamer is managing partner Audit & Assurance bij Deloitte Nederland en vanuit de Stuurgroep Publiek Belang mede-sponsor van het cultuurwerkprogramma.

Vakmanschap en gereedschapskist

De 25 deelnemers aan de vier cultuurwerkplaatsen komen van meer dan vijftien accountantskantoren en werken daar allemaal aan cultuur en gedrag, vanuit verschillende perspectieven. Naast accountants werkzaam in de samenstel- en/of controlepraktijk, doen ook collega's mee vanuit vaktechniek, learning & development, experts op het gebied van cultuur & gedrag en risk & compliance. Het doel is om samen verder te bouwen aan een aantrekkelijk beroep en werkomgeving.

Micro-experimenten zijn een manier om het geleerde uit de werkplaatsen toe te passen in de eigen praktijk.

Naast vakmanschap heeft een professional in een werkplaats ook een gereedschapskist nodig. Gedurende 2025 vullen de 25 vakmensen die gezamenlijk, met tools om de gewenste cultuurbeweging in onze organisaties gericht te ontwikkelen. Micro-experimenten zijn een manier om het geleerde uit de werkplaatsen toe te passen in de eigen praktijk. Niet groot en vaag, maar klein en iets waarvan je weet: dat kan ik wel! Een aantal van die opbrengsten komt langs tijdens deze afsluitende bijeenkomst.

Onverwachte uitkomsten

Leren van fouten was het thema van de allereerste cultuurwerkplaats in 2025, met Wendy Groot en Judith van der Hulst. Taal is belangrijk, leerden we daarvan, en het kan helpen om fouten te benoemen als gebeurtenissen met onverwachte of ongewenste uitkomsten. In de cultuurwerkplaats werd een laagdrempelige oefening ontwikkeld, voor iedereen die een open gesprek wil starten over zulke gebeurtenissen, om zo het leren van successen én fouten te bevorderen.

Binnen no-time zijn de meer dan vijftig deelnemers in drietallen met elkaar in gesprek aan de hand van die zogenaamde 6G-oefening: wat was de Gebeurtenis, je Gedachten, je Gevoel, je Gedrag, het Gevolg, aangevuld met wat heb je Geleerd. In drie snelle rondes van drie minuten ben je of degene die de gebeurtenis met onverwachte uitkomsten inbrengt, iemand die als interviewer de 6G-vragen stelt, of de observator.

In de reflectie die daarop volgt, geven deelnemers terug hoe waardevol het is om verschillende perspectieven op "jouw gebeurtenis" te krijgen, om te horen hoe "een relatieve vreemde" daar tegenaan kijkt. Wat opvalt is de openheid tussen de deelnemers, die elkaar vaak niet goed kennen, maar wel allemaal in de accountancy werken. Wellicht is het makkelijker op deze manier 'fouten' te bespreken, dan op het werk waar je de ander morgen weer ziet?

Vertrouwen én controle

'Zowel vertrouwen als controle is nodig in het accountantswerk, de balans daartussen is nodig.'

"Ik ben tegen het woord versus", zei Guido Klüth in de tweede cultuurwerkplaats over controle versus vertrouwen. "Zowel vertrouwen als controle is nodig in het accountantswerk, de balans daartussen is nodig. Die balans ligt niet noodzakelijk in het midden, maar is afhankelijk van de context. Dus waarom is het niet 'en'?" Die juiste balans tussen opgelegde strakke kaders en vertrouwen op vaardigheden, is belangrijk voor een goede kwaliteit én voor plezier in het werk.

Zijn verhaal inspireerde tot de ontwikkeling van vier 'bierviltjes', bedoeld om de intentie van communicatie helder en bespreekbaar te maken: kom je (meer) vanuit vertrouwen of kom je (meer) vanuit controle? Ze kunnen fysiek worden gebruikt, als gespreksstarter of bijvoorbeeld bij een strategische discussie, of als een 'sticker' op onlinecommunicatie. Op de viltjes staat een vraag en een uitnodiging: "Hoe ervaar jij dat? Geef mij feedback!" De bestanden zijn op te vragen bij de NBA en aan te passen naar de eigen huisstijl van het accountantskantoor.

Manager als cultuurdrager

Een belangrijke boodschap van Olof Bik in de derde cultuurwerkplaats over de lerende accountants-organisatie: de manager - en niet de partner - is de belangrijkste cultuurdrager in het controleteam als het gaat om het voice-klimaat. Dat is een klimaat waarin het delen van informatie (waaronder aarzelingen en fouten) wordt versterkt. Die constatering leidde tot het maken van een rollen-dobbelspel, dat de deelnemers in de afsluitende bijeenkomst samen spelen.

Centraal in het spel staan de drie rollen van een manager om psychologische veiligheid in een team mogelijk te maken, van Amy Edmondson uit haar boek 'De onbevreesde organisatie' (2019). Als toehoorder de context scheppen, als aangever uitnodigen tot bijdragen en als ontvanger productief reageren. Het dobbelspel nodigt teamleden uit om het gesprek hierover concreet te voeren.

Bij ons komt een ontvanger-vraag op tafel: "Hoe laat jij merken dat je openstaat voor feedback?" "Soms slaat de paniek toe, als je feedback vraagt", zegt een speler. Ook dan kan het helpen het anders te verwoorden, bijvoorbeeld: "Als je op mijn plek zou zitten, wat zou je dan anders doen?" of "Je hebt mij daar 'in actie' gezien, zou je daar eens op willen reflecteren?"

Onzichtbare diversiteit

De vierde en laatste cultuurwerkplaats ging over samenwerken en diversiteit. "Wees nieuwsgierig naar anders", kwam daaruit. "Houd oog voor verschillende soorten achtergronden, ook de niet direct zichtbare." Met storytelling worden we meegenomen naar zo'n typische maandagochtend meeting, waarmee accountantsteams de week openen en lopende dossiers bespreken. "Eenieder pakt zijn standaard rol: degene die als eerste spreekt, degene die aantekeningen maakt, degene die … Wat als je vanuit die nieuwsgierigheid, met de moed om even stil te zijn, kunt vragen: "Wat zien wij hier mogelijk samen over het hoofd?" Dan spreekt wellicht de stillere collega, legt de aantekeningen-maker de pen neer, komt het ongezegde aan de oppervlakte." We zijn allemaal stil en zijn als het ware aanwezig bij die meeting. Stellen we volgende keer in ons eigen team zelf die vraag?

Zoals elke cultuurwerkplaats, eindigen we ook deze middag met reflectie, om het leren te verdiepen. Eerst voor jezelf op papier, daarna bespreken met een ander. We schrijven op wat voor ons de kern was van de middag en plakken die post-its op het raam. Een deelnemer vat samen: "Cultuur 'moet', maar hier is cultuur geen 'moetje'. In mijn organisatie wordt weleens gezucht als we het over cultuur hebben. Hier wordt met plezier geëxperimenteerd, open gedeeld en creativiteit aangemoedigd." Alle oefeningen die we tijdens de middag doen - en meer - zijn te vinden op de NBA-site.

'In mijn organisatie wordt weleens gezucht als we het over cultuur hebben.'

Op expeditie in 2026

Na de vier cultuurwerkplaatsen in 2025, gaat de NBA in 2026 'op expeditie' om samen verder te bouwen aan een aantrekkelijk beroep en werkomgeving. "Uit de werkplaats, naar de kantoren toe om daar samen te observeren, te verwonderen, en te leren wat werkt in veranderaanpakken", aldus Dieke Roest van de NBA.

De vier werkthema's voor 2026 zijn:

• Psychologische veiligheid: spreek je uit
• Ethisch handelen in de praktijk: de mens is geen machine
• Wendbaarheid en innovatie: lerend vermogen
• Werken met toezicht: de (on)mogelijkheden van het systeem

Voel je je aangesproken en doet jouw kantoor nog niet mee aan NBA's cultuur-(werk)programma? Mail dan naar cultuur@nba.nl voor meer informatie over de plannen voor 2026.