Ronald Bruins

Vonhof stelde tijdens de jongste Accountantsdag dat het mkb, als ruggengraat van het land, "zwaar onder druk" staat. Accountant.nl sprak met de MKB-Nederland-voorzitter, die medio dit jaar afzwaait als boegbeeld van de werknemersorganisatie.

Wat bedoelde je met de hapering in het mkb?
"We zijn nog steeds een ongelooflijk welvarend land, maar onder de motorkap zie je steeds meer signalen dat het niet goed gaat. Als je de onderliggende ontwikkelingen optelt, dan wordt onze economische activiteit over tien jaar kleiner, onze afhankelijkheid groter en onze weerbaarheid minder. Dat is de echte zorg. Je voelt het piepen en kraken van allerlei systemen."

Over welke systemen hebben we het dan? 
"Om te beginnen onze arbeidsmarkt. Wie wil er nog werkgever worden? Het vast in dienst nemen van mensen is in Nederland zo ongelooflijk onaantrekkelijk geworden. Zie bijvoorbeeld de twee jaar loondoorbetaling bij ziekte, re-integratieverplichtingen, daarna de transitievergoeding en administratieve lasten waar je u tegen zegt… Het is een systeem dat niet meer houdbaar is. Ondertussen horen we van ondernemers hoe moeilijk het is om aan vakmensen te komen.'

Nog maar twee op de tien ondernemers willen doorgroeien, blijkt uit onderzoek. Wat zegt dat?
"Dat we iets fundamenteels aan het verliezen zijn. Je begint als zelfstandige, maar daarna moet je kunnen doorgroeien naar werkgever. Dat doet bijna niemand meer. Die beperkte doorgroei is in Nederland sowieso een probleem. Bedrijven van één tot tien mensen groeien niet door en bedrijven van vijftig mensen groeien niet verder, omdat ze worden opgekocht of consolideren. Het ondernemerschap is ongelooflijk ingewikkeld gemaakt. Veel ondernemers vinden het ook niet meer leuk. Dat is funest voor de motor van onze eonomie." 

De accountants die wij spraken, zeggen dat ondernemers verdrinken in regels. Herken je dat?
"Ja, honderd procent. Ik zeg al jaren niets anders. Alles is zó complex geworden dat ondernemers wel drie keer nadenken voor ze een stap zetten. Je moet aan talloze regels voldoen, op alle terreinen. Voor kleinere bedrijven is dat niet te doen. En als regels niet voor hen gelden, zoals met CSRD, krijgen ze er toch mee te maken in de keten. Dan heb je als mkb-bedrijf vijf grote klanten en krijg je vijf verschillende vragenlijsten. Ondernemers worden niet gek van de intentie, want die vinden ze vaak nog wel goed. Ze worden gek van de hoeveelheid, de complexiteit. Het is doorgeslagen."

'Alles is zó complex geworden dat ondernemers wel drie keer nadenken voor ze een stap zetten.'

Mkb'ers verzuchten dat de lasten van de CSRD bij hen terechtkomen. 
"Grote bedrijven hebben de schaal om compliance te organiseren. Maar als zij die eisen vervolgens één op één opleggen aan hun kleinere leveranciers die niet CSRD‑plichtig zijn, moeten die toch alles doen om aan de wetgeving te voldoen. Dat is de kern van het probleem: Goedbedoelde regelgeving wordt schaalvoordeel voor de grote jongens en een blok aan het been van de kleintjes."

Hoe kunnen accountants ondernemers helpen?
"Accountants hebben de meest actuele data van Nederland. Elke jaarrekening gaat door hun handen. Zij kunnen precies laten zien wat er speelt en wat de trends zijn in rendementen, personeel en investeringen. Ik zou tegen de beroepsgroep zeggen: maak cockpits voor ondernemers. Bied inzicht met realtime data, waarmee ondernemers zich kunnen spiegelen aan collega’s. En durf ook het eerlijke gesprek te voeren als het niet goed gaat met een bedrijf."

De accountants die wij spraken, constateren dat je onder de honderdduizend euro financiering bij de bank niet eens een gesprek krijgt. Herken je dat?
"Dit is een van de belangrijkste punten waarmee wij al jaren bezig zijn. Financiering voor kleinere mkb-ondernemers is praktisch niet te krijgen. De reactie na de bankencrisis heeft dat veroorzaakt. De kosten van het verstrekken van leningen zijn voor banken zo hoog gemaakt - door compliance, door toezicht, door WWFT‑verplichtingen - dat ze geen fatsoenlijk rendement kunnen maken op kleine leningen. Ondernemers roepen dat banken niet meer willen financieren en dat is soms ook zo, maar er is een systeem gebouwd waardoor banken vaak niet meer kunnen financieren."

'Financiering voor kleinere mkb-ondernemers is praktisch niet te krijgen.'

De loonkosten voor ondernemers zijn de afgelopen jaren enorm gestegen. Hoe komt dat?
"Er zijn twee soorten loonvorming. Allereerst de marktdynamiek. Daar heb ik geen moeite mee. Als arbeid schaars is, stijgen de lonen. Dat is een gegeven. Daarnaast is er politieke loonvorming: het fors verhogen van het minimumloon. Dat duwt het héle loongebouw omhoog. Ondernemers kunnen die stijging niet doorberekenen aan hun opdrachtgevers. En het ergste: van elke euro extra minimumloon gaat het grootste deel weer terug naar de overheid, in belastingen en premies. De werknemer houdt er weinig aan over.'

Wat was dan een betere aanpak geweest?
"De weg van minder belasting op arbeid. Verlaag de WIG. Oftewel verlaag het verschil tussen de loonkosten voor de werkgever en het nettoloon van de werknemer. Zodat mensen meer overhouden in de portemonnee. Daar gaat het om. Punt van de verhoging van het minimumloon is ook dat de uitkeringen meestijgen. Dat is een enorme kostenpost, waarvan de rekening uiteindelijk ook weer bij ondernemers terechtkomt."

Je bent kritisch op Den Haag. Wat moet politiek Nederland dan anders doen? 
"Alles staat of valt met voorspelbaarheid. Je moet een transitiepad - bij fiscaliteit, energie en bij de arbeidsmarkt - tien jaar volhouden. Niet na twee jaar weer een duwtje een andere kant op geven. Doe je dat wel, dan worden ondernemers gek. Ze weten simpelweg niet meer waar ze aan toe zijn en durven geen investeringsbeslissingen te nemen. We hebben elk probleem 'opgeknipt'. Voor alles een aparte regeling. Een wijziging hier, een correctie daar. Maar niemand kijkt meer naar het systeem als geheel. Systemen raken daardoor corrupt. In de zin van: het werkt niet meer zoals het bedoeld was.'

'Niemand kijkt meer naar het systeem als geheel.'

Als je het voor het zeggen had: wat is stap één om de economische motor weer te laten draaien?
"Ik zie drie stappen. Allereerst: ontregel het ondernemerschap. Kijk opnieuw naar het systeem. Welke drempels liggen er voor ondernemerschap? Wat wilden we ook alweer bereiken? En hoe maken we het weer simpel? Stap twee: zorg voor voorspelbaarheid. Kies een koers en houd die vast. Stop ook met steeds weer sleutelen aan belastingtarieven, werkgeverspremies of subsidies. Ondernemers kunnen met bijna alles omgaan, behalve met onzekerheid. Stap drie is het investeren in de voorwaarden voor groei. Woningbouw, stikstof, energie‑infrastructuur en digitalisering. Het is cruciaal dat die knelpunten worden aangepakt."

Je roept tegelijkertijd ondernemers op om niet voor alles naar Den Haag te wijzen.
"Voor veel zaken zijn ze natuurlijk wel afhankelijk van de besluitvorming daar. Maar die laat vaak lang op zich wachten. Zorg in de tussentijd dat alles waar je zelf wel invloed op hebt, op orde is. Als jij je eigen cijfers, je eigen verhaal, je eigen mensen niet op orde hebt, dan helpt geen enkele maatregel uit Den Haag. Kijk eerst naar je bedrijf.."

Zou je zelf weer starten, als je nu je bedrijf zou moeten beginnen?
"Ik zou geen klassieke werkgever meer worden. Ik zou een netwerk van zelfstandigen bouwen en vooral de voorwaarden scheppen voor mensen om goed te kunnen werken. Dat past bij deze tijd en bij de risico's die ondernemers nu lopen."

Ben je trots op het bedrijf dat je uit de grond hebt gestampt en je voorzitterschap bij MKB-Nederland?
"Ik ben tevreden met waar ik ben gekomen, maar trots voel ik altijd maar even. Want er zijn altijd dingen die beter konden, ondernemers die ik niet kon helpen in coronatijd en momenten waarop het systeem niet meewerkte. Dat relativeert alles. Het gaat mij er vooral om dat ik iets heb kunnen betekenen.

'Ik heb altijd als leidraad voor mezelf gehouden: gebeuren dingen dankzij mij of ondanks mij?'

Novon, waar ik nog steeds eigenaar van ben, is een prachtig schoonmaakbedrijf. Maar ik heb het niet alleen gebouwd. Op een gegeven moment werd het bedrijf zo groot dat anderen het beter konden leiden dan ik. Dan moet je durven concluderen dat je zelf de sta‑in‑de‑weg bent geworden. Ik heb altijd als leidraad voor mezelf gehouden: gebeuren dingen dankzij mij of ondanks mij? Dat houdt je eerlijk. Daarom ook vind ik het na acht jaar mooi geweest als voorzitter van MKB-Nederland. Op 22 juni stop ik. En ja, natuurlijk is dat spannend. Wat ik daarna ga doen? Geen idee nog."