De Tweede Kamer besluit binnenkort over nieuwe accountantswetgeving, waaronder het rapporteren over kwaliteitsindicatoren. Die vragen dan wel om wetenschappelijk bewijs, meent Jan Bouwens.

Discussie Column 04 september 2025

Verloop in het controleteam en personeelsverloop

In een poging de uitvoeringspraktijk meer te verbeteren, wordt op 8 september door de Tweede Kamer besloten of auditorganisaties moeten worden verplicht om te rapporteren over elf audit quality indicators (AQI). Het idee is dat als de kantoren over deze AQI's rapporteren, de kans toeneemt dat zij kwaliteitsproblemen eerder aanpakken. Om deze stelling waar te maken, moeten de maatstaven ook iets zeggen over de kwaliteit van het werk van de accountant.

In het rijtje voorstellen is ook de AQI 'verloop in het controleteam' opgenomen, met als motivatie dat dit verloop in potentie de manifestatie is van een onopgelost probleem. Evengoed stellen de ontwerpers van de nieuwe regel: "Een hoog verloop (dat wil zeggen weinig continuïteit, veel vernieuwing en/of grote veranderingen in teamomvang) in opdrachtteams kan een indicator zijn voor capaciteitsproblemen (bijvoorbeeld veroorzaakt door te hoge werkdruk) of allocatie- en planningsproblemen. Een laag verloop daarentegen zou echter een indicator kunnen zijn van onvoldoende vernieuwing binnen het team en de daarbij behorende frisse blik. Vernieuwing en continuïteit binnen een team bieden dus in beide gevallen zowel voor- als nadelen. Deze AQI geeft inzicht, maar nadrukkelijk geen goed/fout-oordeel."

Met andere woorden, context doet ertoe. Dat leidt tot de vraag waarom men er niet voor koos een meer directe maatstaf voor te stellen; een maatstaf die ook wordt ondersteund door wetenschappelijk bewijs.

Een recente studie onder beursgenoteerde bedrijven van Joshua Khavis en Brandon Szerwo toont aan dat auditfirma's steeds meer moeite hebben om adequaat te voldoen aan de behoeften van de gecontroleerde organisaties. Om deze relatie te verklaren, zien zij dat het personeelsverloop binnen de auditprofessie gepaard gaat met stijgende kosten om controles uit voeren en dito hogere tarieven voor de klant. De stijgende kosten reflecteren het directe gevolg van extra inspanningen die nodig zijn om het personeelsverloop het hoofd te bieden.

Verder tonen de onderzoekers aan dat personeelsverloop gepaard gaat met een afname van het vermogen om controles tijdig uit te voeren. Wat met name opvalt is dat naarmate het personeelsverloop toeneemt, de volledigheid van de controle bij de publicatie van de jaarresultaten afneemt, terwijl de kans op vertraging van publicatie juist kleiner is. In plaats van het uitstellen, lijken de kantoren meer belang te hechten aan tijdige afronding van de controle. Uitstel van publicatie van winstcijfers gaat namelijk direct ten koste van de prijs van het aandeel.

Het wekt dan ook geen verbazing dat de onderzoekers een negatieve relatie aantreffen tussen personeelsverloop en de grondigheid van het geleverde controlewerk. Zij vinden onder meer dat de kans op een latere winstherziening met 9,4 procent toeneemt, als het personeelsverloop met een standaarddeviatie toeneemt. Ook vermindert de kans dat twijfel wordt uitgesproken over de continuïteit van het gecontroleerde bedrijf.

De gecontroleerde die zich geconfronteerd ziet met de gevolgen van het personeelsverloop ziet niet lijdzaam toe, maar gaat actief op zoek naar een nieuwe auditor, in de hoop de controle te verbeteren.

Nu we vaststellen dat personeelsverloop een directe indicatie vormt van problemen rondom controlekwaliteit en de verplicht te stellen maatstaf 'verloop in controleteam' vooral contextafhankelijk is, is toch duidelijk dat personeelsverloop een betere maatstaf is dan verloop in het controleteam, die soms juist op goede en dan weer op slechte ontwikkelingen duidt. Het is spijtig dat de aanwezige kennis rondom 'verloop' werd genegeerd. Hopelijk kan de wetgever deze omissie nog corrigeren, door geen AQI's verplicht te stellen of door de toevoeging van een AQI afhankelijk te stellen van wetenschappelijk bewijs, zoals het geval is met personeelsverloop. Beter zou men een groep deskundigen aanstellen die evidence-based AQI's voorschrijven en elke twee jaar evalueren of de gebruikte AQI's moeten worden aangepast of vervangen.