We mogen kritisch zijn over ondernemingen die de grenzen van de wet opzoeken. Maar we moeten ook kritisch kijken naar wetgeving die soms 'de kat op het spek' bindt, meent Arjan Brouwer.

Discussie Column 30 januari 2026

CSRD-ontwijking

'Share it fairly, but don't take a slice of my pie', zong Pink Floyd's David Gilmour op het nummer Money. The Beatles lieten er in Taxman geen misverstand over bestaan dat ze weinig trek hadden in het betalen van de hoge Engelse belastingen over hun groeiende verdiensten. En de vestiging van vennootschappen in Nederland om de rechten van internationale artiesten te beheren, kon rekenen op kritische vragen van een parlementaire onderzoekscommissie.

Ik denk dat bijna iedereen wel begrijpt dat belastingen noodzakelijk zijn om belangrijke overheidsuitgaven te bekostigen op gebieden zoals infrastructuur, onderwijs, zorg en veiligheid. En dat het eerlijk is als de sterkste schouders daarbij de zwaarste lasten dragen. Maar tegelijkertijd zullen velen een mogelijkheid om hun belastingaanslag te verlagen niet onbenut laten. We spreken vaak schande van grote ondernemingen en vermogende particulieren die dit doen. Maar was de populariteit van de spaarhypotheek in Nederland ingegeven door iets anders dan belastingbesparing? En hoeveel mkb-ondernemers verbraken de fiscale eenheid om dubbel te profiteren van het lage VPB-tarief, toen deze werd verlaagd?

Het FD berichtte begin januari dat de handelsvolumes en de koersvorming eind december en begin januari werden beïnvloed door mensen die hun beleggingskeuzes lieten leiden door de fiscale peildatum van hun beleggingsportefeuille. Het verlagen van de belasting - waar dat binnen de grenzen van de wet mogelijk is - lijkt een wijdverspreid fenomeen.

Het is terecht dat we kritisch kijken naar mensen en ondernemingen die de grenzen van de wet opzoeken. Zeker als zij creatieve structuren opzetten om te komen tot evident onbedoelde uitkomsten. Maar we moeten ook kritisch kijken naar wetgeving die soms 'de kat op het spek' bindt. De Europese Unie (EU) heeft in december besluiten genomen over de aangepaste scope van de CSRD. Op basis hiervan moeten EU-ondernemingen met meer dan 450 miljoen euro omzet en meer dan duizend werknemers een geconsolideerd CSRD-verslag publiceren. Naast Europese ondernemingen moeten ook bepaalde niet-EU-ondernemingen hieraan voldoen. Dat is het geval als deze niet-EU-ondernemingen meer dan 450 miljoen euro omzet realiseren in de EU en een deelneming of vaste inrichting in de EU hebben die meer dan 200 miljoen euro omzet rapporteert.

Dit moet voor een gelijk speelveld zorgen. Zodat voor niet-EU-ondernemingen met activiteiten in de EU vergelijkbare eisen gelden als voor EU-ondernemingen en ook zij transparant zijn over hun duurzaamheidsdoelen en -prestaties. Het moet ook voorkomen dat ondernemingen besluiten om hun (Europese) hoofdkantoor naar buiten de EU te verplaatsen, om zo de CSRD-vereisten te omzeilen. Dat is niet alleen slecht voor transparantie over duurzaamheid, maar ook voor de Europese economie. Bijvoorbeeld omdat dit ervoor zorgt dat hoogwaardige hoofdkantoorfuncties verdwijnen. En dit vervolgens effect kan hebben op keuzes voor investeringen in nieuwe productie- of onderzoeksfaciliteiten.

Helaas zijn de bepalingen nu zo geformuleerd, dat het voor veel ondernemingen niet al te ingewikkeld is structuren op te zetten die dat effect toch hebben. Ik ga hier niet uitweiden over die mogelijkheden en ik heb getwijfeld of ik deze column wel moest schrijven, want ik wil daar geen bijdrage aan leveren.

Je hoeft niet veel fantasie te hebben om de krantenkoppen te zien die schande spreken over ondernemingen en hun adviseurs die de CSRD omzeilen met juridische trucs. Deze gaten zijn te dichten door de regelgeving aan te passen, maar ik weet niet of daar voldoende politieke interesse voor is. Ik hoop wel dat er geen roekeloze accountants in deze gaten springen en we blauwe plekken voor de sector voorkomen.