De Amerikaanse president Trump laat toezichtsteugels vieren, verzwakt regelgeving en marginaliseert de betekenis van het accountantsberoep, waarschuwt Marcel Pheijffer.

Discussie Column Gisteren

Met Trump komt het gevaar voor achteruitgang van de accountancysector van buiten

Ik ben geen fan van Donald Trump, integendeel. Hij bedrijft machtspolitiek van ongekend niveau en gedraagt zich niet conform de (internationaal) politieke mores, laat staan als een staatsman. Zowel op geopolitiek terrein, binnenlandse politiek en veiligheid als op financieel-economisch gebied, zijn er wat mij betreft de nodige noten te kraken over zijn koers. Maar goed, daar wordt in de media dagelijks al meer dan genoeg aandacht aan geschonken. Laat ik mij daarom – aan de hand van drie voorbeelden – beperken tot zijn invloed op de accountancy.

Ten eerste noem ik het voorstel van het Amerikaanse ministerie van Onderwijs onder de regering Trump om accountancy te schrappen van de lijst met masteropleidingen die in aanmerking komen voor hoge studieleningen van de overheid. In de Financial Times verscheen daar eind december een artikel over, onder de titel Is accounting still a profession?

Het gaat hier om een bezuinigingsoperatie en ingreep die niet op zichzelf staat. Zo hebben wetgevers in Florida voorgesteld een aantal beroeps- en branchelicentie-instanties af te schaffen, waaronder de Florida Board of Accountancy en vergelijkbare organisaties voor schoonheidsspecialisten, kappers, ongediertebestrijders, dierenartsen en bouwinspecteurs. Het doel is om de licentieverlening rechtstreeks onder de bevoegdheid van de staatsregering te brengen, met als oogmerk veel handelsbelemmeringen weg te nemen.

In hetzelfde artikel wordt ook George Botic, waarnemend hoofd van de PCAOB, de Amerikaanse toezichthouder op het accountantsberoep, aangehaald. Hij neemt het juist op voor een krachtig accountantsberoep en beschrijft accountants als "the sentinels standing watch to protect investors. Financial statement auditing is a noble endeavour and vital to the capital markets, the health of our economy, and even the welfare of our country".

Laatstgenoemde brengt mij bij het tweede voorbeeld. Een recent artikel van Thomson Reuters waaruit blijkt hoe de regering Trump juist bezig is om de PCAOB te hervormen, kennelijk met als doelen een minder strenge toezichthouder en deregulering. Zo wordt in het artikel het volgende gesteld: “The Securities and Exchange Commission (SEC), which oversees the public company audit regulatory board, is expected to replace all or almost all of the five board members to refresh and better align the PCAOB’s agenda with the priorities of commission chair Paul Atkins’ regulatory philosophy, which in turn reflects President Trump’s objectives. The appointment is expected to be announced soon, though it remains unclear whether Bartov will be included in the new PCAOB leadership.”
Het past binnen het beleid dat we van Trump kennen: haal de hardliners weg op prominente posities en vervang deze door zijn aanhangers die niet zo moeilijk doen.

Het is in deze een gotspe dat accountancy-hoogleraar Eli Bartov in beeld is als nieuwe PCAOB-bestuurder. Bartov schreef voor Trump een welgevallig 'deskundigen'-rapport in een proces over mogelijke belastingfraude van Trump. Het rapport van Bartov werd door de rechter in niet mis te verstane bewoordingen afgeserveerd als ongeloofwaardig: "By doggedly attempting to justify every misstatement, Professor Bartov lost all credibility in the eyes of the Court".

Uit het derde voorbeeld leid ik af dat een soepeler regime in de Verenigde Staten tot oproepen ter versoepeling aanleiding geeft in andere landen. Het betreft een oproep van accountantsorganisaties in het Verenigd Koninkrijk aan toezichthouder FRC om te stoppen met 'naming & shaming', door niet langer informatie te verstrekken over de betrokken accountants die in toezichtsonderzoeken een negatieve rol spelen.

We hebben periodes gehad waarin het gevaar aangaande de kwaliteit, effectiviteit en integriteit van het accountantsberoep vooral van binnenuit kwam. Juist de laatste periode van ruim tien jaar laat zien dat de accountancysector – weliswaar door druk van buitenaf – stappen vooruit heeft gezet, onder meer door te werken aan cultuurverandering en kwaliteitsverbetering. Ondanks de hobbels die daarbij op de weg kwamen – met de examenfraude als triest dieptepunt – staat de sector er beter voor dan in de periode voor 2015.
Met Trump komt het gevaar echter van buiten. Hij zet een toon en onderneemt acties waardoor de klok fors wordt teruggezet. Hij laat de toezichtsteugels vieren, verzwakt de regels en marginaliseert de betekenis van het accountantsberoep. Het risico is dat dit internationaal een olievlekwerking gaat krijgen. De ontwikkelingen in het Verenigd Koninkrijk vertonen daar duidelijke tekenen van.

Onder dit gesternte is het nu aan de accountancysector om te laten zien en te bewijzen dat zij de noodzaak tot cultuurverandering en kwaliteitsverbetering ernstig neemt, juist als de druk van buitenaf vermindert. Ik zie dat – helaas – nog onvoldoende terug in de discussies die de sector voert over ontwikkelingen zoals de inzet van AI, de effecten op de kwaliteit van controlebewijs van digitalisering van processen (bijvoorbeeld rond facturatie), de sterke opkomst en invloed van private equity, alsmede de verlaging van opleidingseisen. Kortom: er is nog werk aan de winkel!