Wat betekent het voor een rapporterende onderneming, als jaarverslagen vooral door AI worden gelezen en gebruikt voor het nemen van beslissingen, vraagt Arjan Brouwer zich af.

Discussie Column Vandaag

Art of artificial?

Technologie beïnvloedt de kapitaalmarkten. Speculaties over de kansen en risico’s van AI, de vraag of techaandelen overgewaardeerd zijn of dat juist traditionele bedrijven worden geraakt door disruptie, als ze niet snel op de AI-trein springen. Ze zorgen voor zenuwachtigheid en volatiliteit op de markten. Recent gaf de jury van de FD Henri Sijthoff Prijs in dat kader aan dat de informatieverschaffing door ondernemingen over kansen en bedreigingen significant beter kan. Op zich is het interessant om de berichtgeving over AI-disruptie te volgen, maar wie hoopt dat ik in deze column enig nuttig nieuw inzicht of beleggingsadvies ga geven, moet ik teleurstellen.

Ik wil het hebben over een andere manier waarop technologie de kapitaalmarkten kan beïnvloeden: als gebruiker van de (financiële) publicaties van de onderneming, die op basis daarvan beleggingsbeslissingen neemt. Eerder schreef ik over de verstandige leek en de vraag op welke gebruikers de informatie in de jaarrekening moet worden afgestemd. AI en andere technologie kunnen we daaraan als niet te onderschatten gebruikers toevoegen en dat betekent iets voor de informatieverstrekking.

De jaarrekening heeft onder andere als doel bestaande en potentiële investeerders te voorzien van relevante informatie voor hun investeringsbeslissingen. Hoewel beleggers inmiddels over een grote diversiteit aan informatiebronnen beschikken, laat onderzoek zien dat financiële informatie nog steeds een rol speelt bij investeringsbeslissingen. Regelmatige berichtgeving over positieve of negatieve koersreacties door mee- of tegenvallende financiële kwartaalcijfers bevestigt dit.

In een FD-artikel van eerder dit jaar verklaart een analist de heftige koersreactie niet alleen door nervositeit over de impact van technologische ontwikkelingen op de waarde van ondernemingen, maar ook doordat we technologie steeds meer inzetten als lezer van de gepubliceerde informatie en deze op basis daarvan handelt: "De computergestuurde handel scant de persberichten op bepaalde woorden of getallen, en gaat vervolgens vol in of uit een aandeel. Dan krijg je extreme uitslagen. Die zijn veelal niet te rijmen met wat je zelf uit een persbericht haalt."

Wat nu als binnenkort de jaarverslagen en persberichten voornamelijk door AI worden gelezen en AI - al dan niet gemonitord door mensen - besluit tot aan- en verkopen, aanpassing van kredietbeoordelingen of andere acties? Wat betekent dat voor de rapporterende onderneming? Hoe interpreteert AI de informatie, welke verbanden legt het, welke structuur of woorden leiden tot welke conclusies? Wat doet AI met een plaatje of grafiek?

Het is de verantwoordelijkheid van het bestuur van de onderneming een getrouw beeld te geven van (onder andere) vermogen en resultaat en het is aan ‘de lezer’ om op basis daarvan zijn eigen conclusies te trekken. Als 'de lezer' onvoldoende deskundig, onvoldoende getraind of anderszins onvoldoende capabel is en niet alle gerapporteerde informatie op de juiste manier meeneemt in zijn besluitvorming en daardoor ongelukkige keuzes maakt, kun je stellen dat dát zijn probleem is. Maar het is over het algemeen ook in het belang van de onderneming dat 'de lezer' de juiste of gewenste conclusies trekt. Er zijn in dat kader al heel wat wetenschappelijke journals volgeschreven met onderzoek over verslaggevingskeuzes van ondernemingen en de vraag of ze deze maken om beleggers te informeren of te misleiden. Bijvoorbeeld in de context van een van mijn interessegebieden, alternatieve winstbegrippen.

Als ik uitga van de goede intenties, is het in ieder geval belangrijk te begrijpen wat ervoor nodig is om te zorgen dat de technologie de resultaten goed begrijpt en interpreteert. Net zoals een onderneming er belang bij kan hebben dat ze 'wordt gezien' door Google of ChatGPT en het daarom belangrijk is te begrijpen wat daarvoor nodig is. Als ik uitga van minder goede intenties, zullen ondernemingen proberen de conclusies te beïnvloeden door handig in te spelen op manieren van informatieverstrekking of bewoordingen die de technologie gemakkelijker of minder gemakkelijk oppikt.

Leidt dat tot een situatie dat verslaggeving een spel wordt waarbij partijen elkaars technologie continu te slim af proberen te zijn? Ik kijk er net zomin naar uit als naar de tijd waarin technologie het maken van muziek, films, boeken, schilderijen of andere kunst overneemt. Zonder imperfecties en zo gemodelleerd dat de kans op succes het grootst is. Laat kunst en verslaggeving alsjeblieft nog een klein beetje kunst blijven.