De informatie in de jaarrekening moet voor de 'verstandige leek' begrijpelijk zijn. Maar wie is deze gebruiker van de jaarrekening eigenlijk, vraagt Arjan Brouwer zich af.

Discussie Column Vandaag

De verstandige leek

De tekst van het nummer You're so vain van Carly Simon is geniaal en grappig tegelijk: "Je bent zo ijdel. Je denkt vast dat dit liedje over jou gaat." Het is een tekst die decennialang heeft geleid tot speculaties over de vraag wie nu toch die ijdele, misschien wat arrogante man is die ze bezingt. Is het Mick Jagger (achtergrondzanger op het nummer), Warren Beatty, James Taylor of toch…? Naast dat het gewoon een goed nummer is, draagt deze mystiek ook bij aan de bekendheid die het nog steeds heeft.

In de accountancy bestaat ook zo'n mystiek persoon. Iedere accountant kent hem of haar, maar niemand weet wie het is: de verstandige leek. Limperg introduceerde hem of haar en al bijna een eeuw lang speelt deze persoon een rol in discussies over de rol van de accountant.

Zou deze persoon dezelfde zijn als de gebruiker van de jaarrekening, zoals de Raad voor de Jaarverslaggeving deze beschrijft? De gebruiker die wordt geacht "een redelijke kennis te bezitten van het bedrijfsleven en van economische activiteiten, en van verslaggeving, en bereid te zijn de informatie met een redelijke mate van toewijding te bestuderen"? Voor deze gebruiker moet de jaarrekening begrijpelijk zijn. De verstrekte informatie moet deze gebruiker voldoende inzicht geven in de impact van transacties, andere gebeurtenissen en omstandigheden op de financiële positie en de financiële prestaties.

Carly Simon heeft in de loop van de jaren af en toe wat hints gegeven en op enig moment - helaas zou ik bijna zeggen - toegegeven dat in ieder geval één couplet van het nummer over Warren Beatty gaat. Gelukkig heeft ze in het midden gelaten over wie de rest van het nummer gaat, zodat er een vleugje mysterie overblijft. Maar over de verstandige leek kunnen we blijven doorfilosoferen. Deze persoon zal zich in de loop der tijd ook blijven ontwikkelen.

Met de toenemende aandacht voor verslaggeving door andere stakeholders komt de vraag op met welke gebruikers rekening moet worden gehouden en hoe verstandig ze mogen worden geacht te zijn. Ik zie stakeholders die verbaasd of zelfs verontwaardigd reageren op ondernemingen die geen verplichtingen opnemen op de balans, terwijl er toch echt wetgeving is die ze verplicht om hun uitstoot te verlagen, of als ze zichzelf hiertoe richting stakeholders hebben gecommitteerd. Ook zie ik stakeholders die ondernemingen niet geloofwaardig vinden als beloofde investeringen in verduurzaming niet snel leiden tot activering van nieuwe activa en afboeking van bestaande.

Dat de verslaggevingsregels specifieke eisen stellen waaraan ondernemingen moeten voldoen voordat zij een actief of verplichting opnemen en dat geplande uitfasering van activa lang niet altijd leidt tot directe afboeking ervan, lijkt bepaalde stakeholders te ontgaan. Dat leidt tot veronderstelde inconsistenties tussen publieke informatie, het bestuursverslag en de jaarrekening, mogelijk wantrouwen over de betrouwbaarheid en kritiek over de relevantie van de verslaggeving. Nu is die kritiek soms terecht en kunnen ondernemingen, waar relevant, meer informatie verstrekken over de impact van bijvoorbeeld duurzaamheidsontwikkelingen op belangrijke schattingen, zoals de levensduur en waarde van bepaalde activa. Ik sluit niet uit dat er voorbeelden zijn waarbij ondernemingen de effecten van dergelijke ontwikkelingen niet of te laat hebben verwerkt in de waardering van activa of verplichtingen. Maar in veel gevallen zit het ook in onvoldoende kennis en begrip van de verslaggevingsregels bij stakeholders.

Er is al veel nagedacht en geschreven over het verbeteren en uitbreiden van informatie in de jaarrekening over onderwerpen als duurzaamheid, immateriële activa, verplichtingen en toekomstgerichte informatie. Een eind 2025 door EFRAG gepubliceerd Discussion Paper over Connectivity bespreekt diverse oplossingsrichtingen. Uitbreiding van de informatieverschaffing zal in bepaalde gevallen zeker helpen. Maar het gaat in veel gevallen ook over de situatie dat zaken zich niet vertalen in de opname van activa, verplichtingen, baten of lasten in de jaarrekening.

Hoe nuttig is het om de jaarrekening vol te stoppen met informatie om gebruikers te laten begrijpen waarom opname van activa of verplichtingen op grond van de verslaggevingsregels niet aan de orde is? Naar mijn mening zou dat zich moeten beperken tot zaken waarvoor de gebruiker met redelijke kennis van de activiteiten van de onderneming en van de verslaggevingsvereisten, een impact op activa of verplichtingen zou (mogen) verwachten en uitleg over het ontbreken daarvan relevant is voor een goed begrip van de jaarrekening en daarmee de financiële positie en de financiële prestaties van de onderneming. Voor het overige bestaan goede cursussen, maar die functie vervult de jaarrekening niet.