Irene Kramer

"Juist door technologie slim te verweven in ons werk, ontstaat er ruimte om meer mens te zijn." Aan het woord is Hakan Koçak, samen met Wendy Groot en Arif Dursun oprichters van nest accountants academie, een leiderschapsprogramma voor talentvolle accountants om hun visie voor het beroep waar te maken. In de ochtend komen de nest-alumni bij elkaar voor intervisie op het thema Ik in de tijd van AI.

Oogst

"De oogst van deze broedkamer" delen Koçak, Groot en de aanwezige nest-alumni met de zaal. "Weet je waarom je een analyse doet, de context? Het oude leerschoolwerk verdwijnt, wordt door AI gedaan. Maar ons echte vakmanschap zat nooit in dát werk, maar in het oordelen erover. Hoe leren junioren straks beoordelen, als ze het controlewerk anders uitvoeren dan wij, vroeger?"

Groot en Koçak voelen zich bijna "oud", maar het vak verandert dan ook snel en fundamenteel. "Hoe geven we het vakmanschap effectief door, helpen wij starters om (senior) professionals te worden?" Meer vragen dan antwoorden, zoals dat soms gaat bij intervisie, maar het levert mooie gesprekken op, zowel na afloop als met het panel.

Niet weten

Keynote-spreker Christian Kromme vertelt dat de toekomst is geïnspireerd door de natuur. In zijn boek The Human Spark - Beyond AI (2026) stelt hij dat innovatie zich in zeven opeenvolgende golven ontvouwt, parallel aan de manier waarop het biologisch leven zelf is geëvolueerd. "Elke volgende golf is korter en heeft meer impact", zegt Kromme. Hij schetst die golven: van interactie naar infrastructuur, naar informatie, naar instinct, naar imitatie door het limbisch brein. De laatste twee golven gaan over de intelligentie van de neo-cortex, die staat voor AI vanaf 2019, en de verbeelding van de prefrontale cortex, voor de AI-golf die nu opkomt in 2025-2026.

'Technologie, AI past zich aan ons aan, in plaats van andersom.'

"Technologie, AI past zich aan ons aan, in plaats van andersom", aldus Kromme. Vrij vertaald uit het Engels, stelt hij: "Het gaat over empowerment: technologie stelt gewone mensen in staat om bijzondere dingen te doen." Maar we verliezen ook zaken. "Je verliest het 'niet weten'. Een generatie groeit nu op die niet weet wat niet weten is. Je hebt voor het weten niet gewerkt, niet geleerd." Eén van zijn geruststellende kerngedachten is dat "AI organisaties menselijker zal maken". Hij gebruikt daarvoor de bekende 'zwerm'-metafoor. Technologie wordt steeds beter in wat we tot nu toe 'denken' of 'weten' noemen. Wat overblijft is het menselijk domein van verbinding, betekenis, intuïtie en oordeel: dat wordt juist het schaarse goed. En laat dat nou precies zijn wat een accountant op haar of zijn best al doet.

Weten versus begrijpen

"Onze toegevoegde waarde verandert naar vertrouwen rond AI", zegt panellid Jesse IJspeert (PwC). "We houden leuker werk over, daar ben ik van overtuigd, maar de hele dag met professionele oordeelsvorming bezig zijn, vraagt veel van mensen." Mariska Van de Luur (KPMG) denkt terug aan haar eigen leerschool in de accountancy, toen de computer nieuw was. "Jij gaat het vak niet leren zo, want het gaat niet door je handen heen", zeiden ervaren accountants toen. En kijk waar we nu zijn. "Je leert door het gedrag om je heen te zien en ervaren", zegt zij. "Jonge mensen en meer ervaren accountants, samen achter de tafel kijken naar waarmee de agent komt. Meester-gezel werkt zo beide kanten op. De junior die laat zien hoe de agent te bouwen en de senior die aangeeft waarom hij of zij aanslaat op iets waarmee de agent niet komt."

'Jij gaat het vak niet leren zo, want het gaat niet door je handen heen.'

Gera Hamer (Deloitte) onderschrijft het belang van die nabijheid en zegt ook: "Laten we vooral focus houden in de hoeveelheid aan informatie die AI genereert." Het antwoord zit niet in meer documentatie, daar zijn de panelleden het over eens. Groot vat samen met een anekdote: "Het dossier zag er picobello uit, maar de associate kon niet zeggen of de omzet was gedaald of gestegen. Met AI lijkt alles beter en mooier, maar het gaat naast 'weten' ook om 'begrijpen'." Het waarom dus.

Vangrails

Hoe blijf je als accountant scherp in een wereld met AI? De twee sprekers van de NBA brengen twee recente AI-publicaties onder de aandacht. Robert Mul wijst op de DilemmApp AI-special Blijf scherp, vol herkenbare dilemma's, inzichten van professionals en praktische handvatten om samen het goede gesprek te voeren. Hij moedigt sowieso alle deelnemers - en lezers - aan de NBA DilemmApp te downloaden, om regelmatig nieuwe dilemma’s te ontvangen en te kunnen beantwoorden.

De recente Leidraad 2: AI toegepast wordt met gepaste trots door Giel Dirkx gepresenteerd. Deze leidraad is een samenwerking tussen NOREA en NBA Accounttech en biedt richting aan accountants en IT-auditors bij het gebruik van AI in de praktijk. "Vangrails voor als je AI gebruikt", zo wordt de publicatie samengevat. Het bevat praktijkcases, randvoorwaarden en validatie: "AI mag voor onze leden nooit een black box zijn, omdat validatie en menselijk oordeel de basis moeten blijven van het publieke vertrouwen", stellen beide beroepsorganisatie bij de leidraad.

Meer lezen?

Wekelijks staat op deze site wel een aantal artikelen over AI en accountants. Zo ook deze week: een opinie van accountant-in-opleiding Jonas Kool en een MAB-column van FAR-academic director en professor Anna Gold over auditkwaliteit in het AI-tijdperk. De inzet van AI in de audit verandert niet alleen de techniek van controlewerk, maar ook de manier waarop accountants tot een professioneel oordeel komen. Volgens Gold ligt de belangrijkste uitdaging niet bij de betrouwbaarheid van technologie, maar bij de vraag hoe accountants AI-output beoordelen, delen en verantwoorden. Ook hier weer: AI met de mens centraal.