We moeten niet uit nostalgie de verwachting hebben dat toekomstige accountants hetzelfde pad bewandelen als oudere generaties, meent Arjan Brouwer

Discussie Column Vandaag

Een paard als ideale ruiter?

Wie met enige regelmaat mijn columns leest, zal het niet ontgaan dat ik een groot muziekliefhebber ben. Intimi weten ook dat er aan mij geen groot zanger of muzikant verloren is gegaan. Maar daar zou zomaar verandering in kunnen komen. Dankzij de AI-tool Suno. Een wereldwijde hit is nu binnen handbereik!

De mogelijkheden die AI krijgt toegedicht, zijn bijna oneindig. Ook in ons beroep. Scepsis is er ook. En terecht. Ik zie voorbeelden van (output van) AI-oplossingen waarvan ik onder de indruk ben, maar ik word ook regelmatig teleurgesteld. Of dat aan de AI-oplossing ligt of aan de gebruiker, is dan natuurlijk de vraag. A fool with a tool is still a fool. En dat zou met Suno in mijn handen ook zomaar voor mij kunnen gelden.

Dat de AI-oplossingen steeds beter worden, ligt voor de hand. Het is ook duidelijk dat vaardigheden en ervaring nodig zijn om de juiste vragen (prompts) te stellen en de output kritisch te beoordelen. Ik zie in mijn omgeving dat juist verslaggevingsspecialisten AI goed kunnen inzetten, om tot scherpe analyses en snel tot de juiste antwoorden te komen bij complexe IFRS-vraagstukken. Het helpt dat zij de vragen zo formuleren dat de zoekactie effectief plaatsvindt en dat ze de output kunnen beoordelen en identificeren als deze niet juist of volledig is. Minder ervaren collega's worstelen soms met het gebruik van bepaalde oplossingen en klagen dat het ze niet helpt.

Een kleine huis-tuin-en-keukenillustratie. Toen ik tijdens de Olympische Spelen aan ChatGPT vroeg naar het rittenschema van de duizend meter schaatsen bij de dames - omdat ik mijn planning daarop wilde afstemmen - kreeg ik als antwoord dat er die dag geen schaatswedstrijd op de internationale kalender stond. Gelukkig had ik voldoende context en kennis om te begrijpen dat dit antwoord niet klopte. Doordat ik in mijn vraag refereerde naar schaatsen, is ChatGPT schijnbaar naar de ISU-kalender gegaan en daar stond geen wedstrijd op het programma. Als ik dit antwoord voor waar had aangenomen, dan had ik de gouden en zilveren ritten van Jutta Leerdam en Femke Kok gemist. Maar omdat ik wist dat er toch echt wel geschaatst werd die dag, wist ik dat ChatGPT op de verkeerde plek had gezocht en dat ik in mijn prompt specifieker moest verwijzen naar de Olympische Spelen. Uiteindelijk zat ik op tijd voor de buis.

Goed gebruik van AI-oplossingen vraagt voldoende kennis van de materie en de context, de vaardigheid om dat om te zetten in een goede vraag en vervolgens de vaardigheid om de output kritisch te beoordelen. Meer dan eens merk ik dat het meerdere iteraties vraagt om te komen tot een prompt die doet wat ik wil.

Hoe gaat de toekomstige generatie accountants die vaardigheden ontwikkelen, als ze niet eerst jarenlang het 'handmatige ambacht' heeft uitgeoefend? Is het noodzakelijk dat jonge accountants die leerschool doorlopen, voordat ze de technologie effectief kunnen inzetten? Een leerschool die niet alleen juist (deels) verdwijnt door inzet van technologie, maar ook door outsourcing van werkzaamheden naar andere landen.

Ik denk dat het antwoord daarop genuanceerd ligt. Zoals Co Adriaanse zei, toen Marco van Basten werd aangesteld als bondscoach: "Een goed paard is nog geen goede ruiter." Niet iedere goede voetballer is ook een goede coach. En andersom geldt ook dat het niet per se nodig is om op hoog niveau te hebben gevoetbald, om te slagen als coach.

Om de uitkomsten van een debiteurenconfirmatieproces te beoordelen, is het misschien niet nodig zelf ooit debiteurenconfirmaties naar de postkamer te hebben gebracht, om vervolgens een paar keer per week bij de klant vandaan langs kantoor te rijden om te kijken of er iets is teruggekomen, de brieven open te maken, de resultaten in een spreadsheet te verwerken en de brieven in een hardcopy-dossier te stoppen. Dat is hoe ik het deed, maar zo gaat het überhaupt al lang niet meer. Is het nog nodig dat iemand, zoals ik vroeger, ergens een paar (veel) dagen in een stoffig hok heeft doorgebracht met mappen met kostenfacturen, om een data-analyse van de kosten te beoordelen en op basis daarvan aanvullende controlewerkzaamheden te bepalen? Ik moet zeggen dat het wel nuttig is als iemand weet hoe een factuur eruitziet, maar zoveel als ik er heb gezien? En ook dat is anders in omgevingen waarin relevante informatie elektronisch wordt verstuurd.

Het is belangrijk dat we niet op basis van misplaatste nostalgie een algemene verwachting hebben dat toekomstige accountants hetzelfde pad bewandelen als oudere generaties. Deze periode van verandering vraagt om het preciezer duiden van de vaardigheden en de kennis die nodig zijn voor een goede accountantscontrole met nieuwe technologische mogelijkheden. Dat betekent dat accountants voor sommige zaken zeker 'onder de motorkap' moeten kijken om te begrijpen hoe iets werkt, voordat ze goed aan de slag kunnen met de output, maar voor andere zaken ook niet. Net zoals het in het dagelijks leven soms wel en soms niet nuttig en nodig is om een goed begrip te hebben van de details van de werking van een hulpmiddel, om dit effectief te kunnen gebruiken. Of om iets ooit zonder dat hulpmiddel gedaan te hebben. En waar die kennis wel nodig is, zal dit soms (moeten) worden opgedaan door uitvoering in de praktijk en in andere gevallen via theoretische opleiding of via simulaties.

En natuurlijk blijft het belang van een professioneel-kritische instelling van de accountant ook (of misschien juist) bij het gebruik van technologie onverminderd groot:

He hears them say, "The system's fair,
It learns from all of us everywhere."
But he's seen enough of history's bend
To know that tools reflect the hands that send.

Every model hums in tidy lines,
But who decides what it defines?

Call him stubborn, out of date,
He just questions what we automate.
In a world that bows to the bright machine,
He’s asking what the output means.

Songtext van ChatGPT - Suno gitaarrifje eronder - Wereldhit.