Hoe komen we weer terug bij de bredere functie en de meerwaarde van de accountant, vraagt Wim Bartels zich af.

Discussie Column Vandaag

Nostalgie

Ik was onlangs terug in het pand waar ik ooit begon met mijn werk in de accountancy. Inmiddels zit er een heel ander bedrijf in, destijds stond er nog een grote antieke klok in de hal en heette de receptionist iedereen persoonlijk welkom. Het riep een gevoel van nostalgie op. En het deed me terugdenken aan die tijd, waarin het kantoor waar ik werkte mensen van allerlei pluimage in dienst had.

Met een grote stap naar het heden hadden we kort geleden, in een commissie waarvan ik lid ben, een discussie over de kwaliteit van accountantscontrole. Die kwaliteit, zo was het beleven, is de afgelopen tien jaar onder andere door toezicht geworden tot een heel goed dichtgetimmerd dossier. Dat staat natuurlijk niet gelijk aan hoge kwaliteit. Een van de andere leden beklaagde zich dat accountants zo weinig meer toevoegen aan de zaken waar het echt om gaat: de bedrijfsvoering, de kwaliteit van de financiële functie, de reflecties op de belastingomgeving, enzovoorts.

Dat is allemaal niet per se de bedoeling geweest, maar daar heeft het systeem zich wel naar toe bewogen. Hoe komen we dan weer terug bij die bredere functie en waarde, echte kwaliteit, van de accountant?

Arjan Brouwer schreef in zijn column van 10 maart jongstleden over de opkomst van en omgang met AI. En hij stelde terecht de vraag of een accountant niet eerst zélf een controle uitgevoerd moet hebben, moet kénnen, voor hij veilig gebruik kan maken van AI.

Ook dit was onderwerp van de discussie die wij hadden in de commissie over de beweging naar echte kwaliteit. De accountants die langere ervaring hebben, kunnen uitkomsten van AI op hun waarde schatten. Maar hoe zal dat in de toekomst zijn voor accountants die nog nooit een factuur zelf hebben gezien en gecontroleerd op de juiste goedkeuringen et cetera? Zoals Jan Bouwens in reactie op Arjan Brouwer schreef, maakt AI (nog) veel fouten en dat kan ik uit eigen praktijk alleen maar beamen.

Dan hebben we dus iets meer nodig om de juiste kwaliteit te blijven leveren. Dat is voor mij samen te vatten met business understanding. De afgelopen jaren zagen we meerdere gevallen waar met enige business understanding grote fraudes vroegtijdig hadden kunnen worden gesignaleerd; iets dat ook in oorzakenanalyses steeds naar boven komt als een belangrijke omissie in de kwaliteit die (sommige) accountants leveren. Gevallen van 'in de vorm prima kwaliteit, in de inhoud geheel onder de maat'.

Wat moet er dan gebeuren? Als ik de column van Arjan Brouwer, het gesprek in de commissie en mijn nostalgische bezoek aan het kantoorgebouw waar ik ooit startte samenbreng, dan hoop ik voor de toekomst op drie zaken.

Allereerst diversiteit in de zin van 'neurodiversiteit'. In de commissie verzuchtte men "alle accountants zijn inmiddels door dezelfde mal gegaan en lijken allemaal op elkaar". Wij hadden destijds bij het kantoor waar ik werkte mensen die niet alleen qua achtergrond maar ook qua persoonlijkheden nogal divers waren. Dat leverde ongemerkt leren voor iedereen op en verschillende perspectieven op wat we aan het doen waren en bevonden.

Ten tweede, bouwend op de column van Arjan Brouwer, zullen we in de accountantsteams mensen moeten opnemen die echt begrijpen wat AI kan en niet kan, die dus 'prompt-specialisten' zijn, om met een controlerende houding te zorgen dat de outputs de basis kunnen vormen voor conclusies van het controleteam.

En ten derde lijkt het mij persoonlijk heel gezond als we in de teams niet-accountants opnemen: mensen die uit businessfuncties komen en met één blik of één gesprek doorgronden wat er al dan niet klopt aan gepresenteerde cijfers of informatie. Van die mensen die dus de risico's signaleren vanuit diepe kennis van de inhoud en die óók geloofwaardig waarde kunnen toevoegen voor de gecontroleerde.

Ach, nostalgie, de goede oude tijd met de antieke klok. Laat hem maar niet meer terugkomen. Maar laten we wel de deugdelijke principes uit die tijd weer invoeren en een beroep blijven dat haar relevantie daarom behoudt.