Wat we niet begrijpen over vertrouwen in accountants
Veel mensen geloven dat er een flink afname is in vertrouwen in mensen, een low trust society. Dat is een claim die al langer gaande is, maar vooral nu in tijden van kunstmatige intelligentie (AI). Alles wat je nu leest, ziet en hoort, kun je makkelijk manipuleren. Er is weinig vertrouwen in mensen, zo stellen opiniepeilers. Weinig vertrouwen in politici, journalisten of mensen op tv, maar soms ook in accountants.
Richard Knops
Inmiddels is het maken van deepfake videos eenvoudig geworden en is het nabootsen van gesprekken tussen mensen met voiceovers en het maken van spookfacturen een fluitje van een cent. Vrijwel iedereen kan het. Met gratis apps kun je de gekste zaken normaal laten lijken. Laatst liet een klant een businesstrip van hem zien, die nooit heeft plaatsgevonden.
De bewering dat vertrouwen is afgenomen: waarom denken mensen dat eigenlijk? Ik heb eigenlijk geen idee waarom. Ik ben geneigd te denken dat het in sommige gebieden is afgenomen, door de vele gemanipuleerde data. Als gevolg van data analyse kan ik me echter ook juist voorstellen dat het is toegenomen. Als ik kijk naar de opiniepeilingen, lijkt het inderdaad te kloppen; het vertrouwen in mensen neemt af, maar ik mis het controlebewijs.
De politici worden niet vertrouwd en de verpleegsters wel. Het vertrouwen in de accountant is redelijk. Als ik kijk naar de opinies van twintig jaar geleden, lijken deze niet veel te verschillen van nu. Wanneer opiniepeilers vragen stellen, kijken ze naar algemene attitudes, als er vragen worden gesteld.
Vertrouw jij politici? Vertrouw jij journalisten? Vertrouw je je accountant? Waarschijnlijk is het meest eerlijke antwoord hierop: Sommige wel en andere niet, het ligt eraan bij wat. En wat is dan het controlebewijs van dit vertrouwen? De mate van vertrouwen door een mens wordt op een gedifferentieerde manier opgebouwd. Ik zou bijvoorbeeld kunnen stellen dat mijn huisarts in staat is mij een betrouwbaar advies te geven over mijn gezondheid, terwijl ik hem niet vertrouw als financieel adviseur. Wat er echt toe doet is de mate van vertrouwenswaardigheid.
Vertrouwen is het resultaat, vertrouwenswaardigheid is hetgeen je moet meten. Je doet dit door te kijken naar de mate van competent zijn, eerlijkheid en betrouwbaarheid. Competent zijn om iets te doen: dit blijkt normaliter uit kennis, expertise en ervaring. Een accountant met enkele jaren ervaring als tekenend accountant op controle-opdrachten zou competent moeten zijn op het gebied van jaarrekeningcontroles en het opstellen van managementletters. Eerlijk zijn: vertelt de persoon waarmee je te maken hebt de waarheid? Betrouwbaarheid: kunnen we op iemand rekenen, komt de persoon zijn afspraken na?
De laatste jaren hebben we systemen ontwikkeld om dit te meten, maar werken deze nog allemaal? Wat we in de praktijk vaak zien, is dat deze systemen soms het tegenovergestelde doen. Onlangs schreef Pieter de Kok nog een column waarin hij zich afvraagt of de controleverklaring bij de jaarrekening nog wel het gewenste effect heeft. Voegt dit nog wel vertrouwen toe anno 2026?
Vertrouwen toevoegen aan informatie is de ‘waarom’ van iedere accountantsorganisatie. Maar vertrouwen verhogen in accountants: hoe zorgen we hier nu voor? Uiteindelijk is het een resultante van de interpretatie van anderen: hoe zien anderen jou? Het is aan jou te bewijzen dat je te vertrouwen bent. Wees als doelgroep competent, eerlijk en kom afspraken na. Vaak helpt het om je soms kwetsbaar op te stellen.
Wanneer een klant mij vraagt waarover we iets verklaren, ben ik eerlijk en zeg ik wat we wel kunnen, maar ook wat we niet kunnen. Ik geef ook aan dat wij in lijn met de opdracht onze verantwoordelijkheid zullen nemen en onze zorgplicht nemen als er problemen ontstaan; ze kunnen te allen tijde op ons rekenen.
Vertrouwen in accountants zal altijd ter discussie staan, door negatieve nieuwsberichten, maar zeker ook nu zekerheid als gevolg van AI veel lastiger is te geven bij controle-informatie. Aan het eind van de rit denk ik echter niet dat onze taak moet zijn het vertrouwen in accountants te verhogen, maar om andere mensen bewijs te geven van onze vertrouwenswaardigheid.